myanmar – Network Media Group

Tag: myanmar

ICJ ဆုံးဖြတ်ချက်မှာ အယူခံမရှိသော အပြီးသတ် ဆုံးဖြတ်ချက် ဖြစ်မည် သတင်းနှင့် မီဒီယာ ကွန်ရက်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇန္နဝါရီလ ၁၃ ရက်။ ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံက မြန်မာနိုင်ငံအပေါ် ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် စွဲဆိုခဲ့သည့် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုအမှုနှင့် ပတ်သက်၍ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာတရားရုံး (ICJ) သည် အပြီးသတ်ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်နိုင်ရန်အတွက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၂ ရက် (တနင်္လာနေ့) မှစတင်ကာ သက်သေများကို ကြားနာစစ်ဆေးလျက်ရှိသည်။ ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဒေါဒါ ဂျောလို (Dawda Jallow) က မြန်မာစစ်တပ်သည် ၂၀၁၇ ခုနှစ်အတွင်း ရိုဟင်ဂျာများအပေါ် လူမျိုးတုံးပျောက်ကွယ်စေရန် ရည်ရွယ်သည့် မူဝါဒများဖြင့် ရက်စက်စွာ နှိမ်နင်းခဲ့ကြောင်း တရားရုံးတွင် လျှောက်ထားခဲ့သည်။ တရားရုံးသို့ ရောက်ရှိလာသည့် ရိုဟင်ဂျာဒုက္ခသည် အမျိုးသမီး မိုနာအီရာ (Monaira) ကလည်း မိမိတို့အနေဖြင့် တရားမျှတမှုကို တောင်းဆိုကြောင်းနှင့် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု ကျူးလွန်ခဲ့သည့် စစ်ခေါင်းဆောင်များကို အရေးယူပေးရန် တိုက်တွန်းပြောကြားခဲ့သည်။ အဆိုပါ ကြားနာစစ်ဆေးမှုသည် လပေါင်းများစွာ ကြာမြင့်နိုင်သော်လည်း ၎င်းမှထွက်ပေါ်လာမည့် ဆုံးဖြတ်ချက်သည် အပြီးသတ်ဖြစ်ပြီး အယူခံဝင်ခွင့် ရှိမည်မဟုတ်ပေ။ အကယ်၍ မြန်မာနိုင်ငံသည် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု ကျူးလွန်ခဲ့ကြောင်း စီရင်ချက်ထွက်ပေါ်လာပါက နိုင်ငံတကာရှေ့မှောက်တွင် တရားဝင်ဝန်ခံရခြင်း၊ နစ်နာသူများကို လျော်ကြေးပေးရခြင်းနှင့် ကျူးလွန်သူများကို အရေးယူရခြင်းများ ရှိလာနိုင်သည်။ ထို့ပြင် ဤစီရင်ချက်သည် နိုင်ငံတကာရာဇဝတ်တရားရုံး (ICC) ၏ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုများအတွက်လည်း ခိုင်လုံသော သက်သေအထောက်အထား ဖြစ်လာမည်ဖြစ်သည်။

ICJ ဆုံးဖြတ်ချက်မှာ အယူခံမရှိသော အပြီးသတ် ဆုံးဖြတ်ချက် ဖြစ်မည်

ICJ ကြားနာမှု တရားလိုဘက်၌ နိုင်ငံကြီးများ ပူးပေါင်းပါဝင်မည် သတင်းနှင့် မီဒီယာ ကွန်ရက်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇန္နဝါရီလ ၁၂ ရက်။ ယနေ့ ဇန်နဝါရီလ ၁၂ ရက်၊ တနင်္လာနေ့တွင် နယ်သာလန်နိုင်ငံ၊ သည်ဟိဂ်မြို့ရှိ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာတရားရုံး (ICJ) ၌ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ပတ်သက်သည့် အမှုကို ဆက်လက်ကြားနာမည် ဖြစ်သည်။ ယခုကြားနာမှုတွင် တရားလိုဖြစ်သော ဂမ္ဘီယာနိုင်ငံအပြင် ဒိန်းမတ်၊ ပြင်သစ်၊ ဂျာမနီ၊ နယ်သာလန်၊ ဗြိတိန်၊ ကနေဒါနှင့် မော်လ်ဒိုက် စသည့် နိုင်ငံ (၇) နိုင်ငံကလည်း တရားလိုဘက်မှ ကြားဝင်ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ကြမည် ဖြစ်သည်။ အဆိုပါနိုင်ငံများသည် ဥပဒေကျွမ်းကျင်သူ ရှေ့နေများဖြင့် ပါဝင်ကူညီမည့်အပြင် ၎င်းတို့ရရှိထားသော အထောက်အထားများကို တင်ပြခြင်းနှင့် အမှုစရိတ်များ ပံ့ပိုးပေးခြင်းတို့ကို လုပ်ဆောင်သွားကြမည် ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံဘက်မှ ဤသို့ ကြားဝင်ပါဝင်မှုများကို ကန့်ကွက်ခဲ့သော်လည်း တရားရုံးက ပယ်ချခဲ့သည်။ အဆိုပါအမှုမှာ ၂၀၁၆-၁၇ ခုနှစ်အတွင်း ရခိုင်ပြည်နယ်၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဖြစ်စဉ်များသည် လူမျိုးသုဉ်းသတ်ဖြတ်မှု မြောက်၊ မမြောက် စစ်ဆေးနေခြင်း ဖြစ်သည်။

ICJ ကြားနာမှု တရားလိုဘက်၌ နိုင်ငံကြီးများ ပူးပေါင်းပါဝင်မည်

စစ်ရှောင်ဘဝ 'ငတ်မွတ်ခြင်း' နှင့် 'စိတ်ဒဏ်ရာ'များ ကြားမှ မယိမ်းယိုင်သည့် မိခင်များ  သတင်းနှင့်မီဒီယာ ကွန်ရက်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၉ ရက်။ အားမီ ရေးသည်။ +++ ဖုံးကွယ်ထားရသည့် မျက်ရည်များ +++ ကရင်နီ စစ်ဘေးရှောင် တစ်ဦး ဖြစ်သူ ဒေါ်ကားခူဖောက စစ်ဘေးရှောင်ဘဝ အခက်အခဲများကို ပြောပြသည်။ “ကိုယ်ပြေးလာရတဲ့ လမ်းခရီးက ကိုယ်အသတ်ခံရမှာလား၊ သူတို့နဲ့ တွေ့မလား၊ အဲ့ဒီအချိန်ဆို အဒေါ်လေ ငိုမတတ်လောက်အောင် ခံစားရတယ်။ ငိုနေတာတောင်မှ မျက်ရည်မကျတဲ့အဆင့် အထိပေါ့နော်” ဟု လွန်ခဲ့သည့် နှစ်များ၏ ဖိစီးမှုကို ပြန်ပြောင်းပြောပြသည်။ ဒေါ်ကားခူဖော၏ ခင်ပွန်းသည်ကို စစ်အုပ်စုက သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။ ခင်ပွန်းသည် အသတ်ခံရသည့် အချိန်မှာ သူ့ဘဝအတွက် အဆိုးရွားဆုံး စိတ်ဒဏ်ရာကို ခံစားခဲ့ရသည်ဟု ဒေါ်ကားခူဖောက ပြောပြသည်။ မည်သို့ပင် စိတ်ထိခိုက်သည် ဖြစ်စေ ဒေါ်ကားခူဖောတယောက် မိသားစုဝင်များ စိတ်ဓါတ်ကျမည်ကို စိုးရိမ်သည်။ လက်ရှိပင်ပန်းဆင်းရဲမှုများကို မိသားစုဝင်များ မမြင်စေရန် ညဘက် အိပ်ယာထဲတွင်သာ အံကြိတ်နေခဲ့ရသည်ဟု ပြောပြသည်။ ကရင်နီ စစ်ရှောင်အမျိုးသမီး ဒေါ်ကားခူဖော သည် ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၉ ရက်နေ့ကတည်းက စစ်ဘေး စတင် ရှောင်ခဲ့ရသူ ဖြစ်သည်။ ကျန်းမာရေးမကောင်း၊ အလုပ်မရှိသည့်ကြားမှ မိသားစု စားဝတ်နေရေးနှင့် သားသမီးများ ငတ်ပြတ်မည်ကို စိုးရိမ်စိတ်ကြောင့် တစ်ခါတစ်ရံ ‘ရူးချင်သည့်စိတ် အထိ’ ဖြစ်လာရသည်ဟုလည်း ၎င်းက ဖွင့်ဟသည်။ +++ လူသားချင်းစာနာမှု ပျောက်ဆုံး၊ အငတ်ဘေးခြိမ်းခြောက်မှု +++ စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် ငါးနှစ်နီးပါးကာလအတွင်း ကရင်နီ (ကယား) ပြည်မှ စစ်ဘေးရှောင်ပြည်သူများသည် စစ်ကော်မရှင်တပ်၏ တိုက်ခိုက်မှုဒဏ်၊ လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုများအပြင် နိုင်ငံတကာ အထောက်အပံ့ ပြတ်တောက်မှုကြောင့် ‘အငတ်ဘေး’ အန္တရာယ်နှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဖိအားမှုများကို ရင်ဆိုင်နေရသည်။ စစ်ရှောင်ကာလ ကြာမြင့်လာသည်နှင့်အမျှ လူသားချင်းစာနာမှု အကူအညီများ ပြတ်တောက်လာခြင်းက စစ်ရှောင်များကို အကြီးအကျယ် ဒုက္ခရောက်စေသည်။ ကရင်နီ စစ်ရှောင်အမျိုးသမီးများ၏ ပြောပြချက်အရ အလှူရှင်များ မလာသည်မှာ တစ်နှစ်ခန့် ရှိပြီဖြစ်ပြီး ဒေါ်ကားခူဖောတို့ကဲ့သို့ အခြေခံစားသောက်ကုန် နှစ်နှစ်ကျော် မရရှိသူများလည်း ရှိလာသည်။ လွိုင်ကော်မှ ဒီးမော့ဆိုသို့ စစ်ရှောင်လာသူ အမျိုးသမီး တစ်ဦးက “တစ်ချို့တောင်မှ ထမင်းနပ်မမှန်တော့ဘူး။ တစ်ရက်တစ်ရက် ရှာစားနေရတယ်။ တစ်အား ဒုက္ခရောက်တယ်လေး။ အလှူရှင်လည်း မလာတော့ ပိုဆိုးသွား တာ” ဟု လက်ရှိအခြေအနေကို ထုတ်ဖော်ပြောသည်။ Karenni Human Rights Group (KnHRG) ၏ မှတ်တမ်းများအရ စစ်ကော်မရှင်သည် စိုက်ပျိုးသီးနှံများ ရိတ် သိမ်းနေသော တောင်သူများကို ဒရုန်းဗုံးနှင့် လက်နက်ကြီးများဖြင့် ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ တိုက်ခိုက်နေပြီး၊ အရပ်သား ၏ ဝင်ငွေရလမ်းကြောင်းနှင့် စားနပ်ရိက္ခာ လမ်းကြောင်းကို ပိတ်ဆို့နေခြင်း ဖြစ်နိုင်ကြောင်း သုံးသပ်သည်။ ဩဂုတ်လမှ အောက်တိုဘာလအတွင်း ဒီးမော့ဆိုနှင့် ဖရူဆိုမြို့နယ်တို့တွင် စပါးရိတ်သိမ်းနေသည့် တောင်သူ ၂ ဦး သေဆုံးပြီး ၈ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ ကရင်နီတပ်မတော် (KA) စစ်ရေးချုပ် ဗိုလ်မှူးကြီး ဘုန်းနိုင် က “တိုက်ပွဲမရှိဘူး။ ခြောက်လှန့်ပြီးတော့ ပစ်တယ် လေ။ လူထုတွေ အလုပ်မလုပ်နိုင်အောင် ငတ်အောင်လေ” ဟု စစ်ကော်မရှင်၏ ရည်ရွယ်ချက်ကို ထောက်ပြသည်။ KnHRG က ယင်းလုပ်ရပ်များသည် လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ ကြီးမားသော စိန်ခေါ်မှုဖြစ်ပြီး ရေရှည်တွင် အငတ်ဘေး ကြုံတွေ့လာနိုင်သည် ဟု သတိပေးထားသည်။ +++ စစ်ရေးတင်းမာမှုနှင့် အရပ်သားလုံခြုံရေး +++ ကရင်နီ (ကယား) ပြည်နယ်တွင် စစ်ကော်မရှင်တပ်နှင့် ကရင်နီတော်လှန်ရေး တပ်ပေါင်းစုတို့အကြား စစ်ရေး တင်းမာမှုများ ဆက်တိုက်မြင့်တက်နေသဖြင့် ဒေသခံပြည်သူများ၏ လုံခြုံရေးအခြေအနေမှာ စိုးရိမ်ဖွယ်ရာ ဖြစ်လာနေသည်။ နိုဝင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့မှစ၍ ဖရူဆို - ဘောလခဲလမ်းပိုင်း တစ်နေရာတွင် ထိတွေ့တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားနေပြီး စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့က လက်နက်ကြီးများဖြင့် ရမ်းသမ်းပစ်ခတ်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြောင်း ဒေသခံများက ပြောသည်။ နိုဝင်ဘာလ ၆ ရက်နေ့မှစ၍ ပြည်သူများ စစ်ရေးနယ်မြေထဲ မရောက်ရှိစေရန်နှင့် စစ်ကောင်မရှင်တပ်၏ ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ တိုက်ခိုက်မှုများမှ ရှောင်ရှားနိုင်ရန်အတွက် ဖရူဆို - ထားလဲ - နန်းဖဲ - ဘောလခဲ လမ်းမကြီး တစ်လျှောက်နှင့် လမ်းသွယ်များအားလုံးကို KNDF က ရက်အကန့်အသတ်မရှိ ပိတ်ဆို့ထားရသည်။ စစ်ကော်မရှင် တပ်ဖွဲ့၏ လက်နက်ကြီးဖြင့် ပစ်ခတ်မှုကြောင့် အရပ်သားပစ်မှတ်များ ထိမှန်ပျက်စီးမှုများလည်း ရှိခဲ့သည်။ နိုဝင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ဖရူဆိုမြို့ အနောက်ဘက်ရှိ ကျေးရွာတစ်ရွာထဲသို့ လက်နက်ကြီးကျည် ၄ လုံးအထိ ကျရောက်ပေါက်ကွဲခဲ့သော်လည်း လူအထိအခိုက်မရှိခဲ့ပေ။ နိုဝင်ဘာ ၁၂ ရက်နေ့တွင်လည်း နန်းမယ်ခုံမြို့နယ် အတွင်း စစ်ကော်မရှင်၏ လက်နက်ကြီး ပစ်ခတ်မှုများကြောင့် ဘုန်းကြီးကျောင်းမုခ်ဦး ပျက်စီးခဲ့ပြီး အရပ်သားတစ်ဦးမှာ လက်နက်ကြီးအစ ရှပ်ထိဒဏ်ရာရခဲ့သည်။ လွိုင်ကော်မြို့နယ် အရှေ့ဘက်ခြမ်းရှိ စစ်ရှောင်စခန်းတစ်ခုတွင် ခိုလှုံနေသည့် အိမ်ထောင်စု တစ်ထောင်ဝန်းကျင် သည် စစ်ကော်မရှင်တပ်၏ မြေပြင်စစ်ကြောင်းထိုးလာမှုနှင့် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် ဘေးကင်းရာ သို့ ထပ်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းတိမ်းရှောင်နေကြရသည်။ အဆိုပါ တိုက်ပွဲများကြောင့် ယခုကဲ့သို့ စပါးနှင့် မြေပဲ ရိတ်သိမ်းရမည့် ရာသီချိန်တွင် ဒေသခံတောင်သူများမှာ ၎င်းတို့၏ စိုက်ခင်းထဲသို့ မဝင်ရဲကြတော့ဘဲ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းအတွက် အခက်အခဲများနှင့် ရင်ဆိုင်နေရ ကြောင်း စစ်ရှောင်များနှင့် ဒေသခံများက ပြောသည်။ လက်ရှိ ကရင်နီပြည်၏ စစ်ရေးတင်းမာမှုကြောင့် စစ်ရှောင်များ၏ လုံခြုံရေးနှင့် စိတ်ကျန်းမာ ရေးသည် ပြင်းထန် စွာ ထိခိုက်နေသည်။ +++ စိတ်ဖိစီးမှု မြင့်တက်ခြင်းနှင့် အိမ်တွင်း ပဋိပက္ခ +++ စစ်ဘေးရှောင်ကာလ ကြာမြင့်လာခြင်း၊ စားဝတ်နေရေးနှင့် လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုများ ပြင်းထန်လာခြင်းတို့ ကြောင့် ကရင်နီ စစ်ဘေးရှောင်ပြည်သူများ၏ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေးအခြေအနေသည် ပြိုလဲမှုအန္တရာယ် နှင့် ရင်ဆိုင်နေရကြောင်း စစ်ရှောင်အမျိုးသမီးများနှင့် ဒေသခံလူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့များက ပြောသည်။ လွိုင်ကော်မှ စစ်ရှောင်အမျိုးသမီး၏ ဖွင့်ဟပြောဆိုချက်များအရ ဝင်ငွေမရှိခြင်း၊ အလှူရှင်မလာခြင်းနှင့် စစ်ရေး အန္တရာယ်များ ပေါင်းစပ်ပြီး နေ့စဉ် စိတ်ဖိစီးမှုဒဏ်ကို ခံစားနေရသည်။ ဝင်ငွေမရှိခြင်းနှင့် ကုန်ဈေးနှုန်း မြင့်တက်ခြင်းတို့ကြောင့် မိသားစုအတွင်း စကားများခြင်း၊ ရန်ဖြစ်ခြင်းများ ဖြစ်ပေါ်လာပြီး အိမ်ထောင်ရေးပါ ထိခိုက်လာသည်။ မိဘများသည် ကလေးများ၏ တောင်းဆိုမှုကို မဖြည့်ဆည်း နိုင်သောအခါ စိတ်တိုကာ အော်မိခြင်းများပင် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ လွိုင်ကော်မှ စစ်ရှောင်အမျိုးသမီး က “ကလေးကို စိတ်တိုပြီးတော့ အော်မိတယ်။ မိသားစုတွေနဲ့ အိမ်ထောင် ရေးလည်း စကားများရန်ဖြစ် စားဝတ်နေရေး အဆင်မပြေတဲ့ အခါကြတော့လေ။ စိတ်ဓာတ်က တစ်ဝက် ကျ သွားပြီပေါ့နော်” ဟု ရင်ဖွင့်သည်။ ထို့အပြင် စစ်ကောင်မရှင်တပ်၏ ညပိုင်း လေကြောင်းနှင့် လက်နက်ကြီး ပစ်ခတ်မှုများကြောင့် စစ်ရှောင်များ သည် အိပ်မရသော ညများစွာ ကြုံတွေ့ရပြီး ယင်းက စိတ်ဖိစီးမှုကို ပိုမိုမြင့်တက်စေသည်။ စစ်ရှောင်တစ်ဦးက “စိတ်ဆို ရူးချင်တဲ့စိတ် အထိတောင် ဖြစ်လာတယ်” ဟု ၎င်း၏ ပြင်းထန်သော ဖိစီးမှုကို ဖွင့်ဟသည်။ စိတ်ဖိစီးမှုများ ပြင်းထန်လာခြင်းကြောင့် စစ်ရှောင်များထဲတွင် နှလုံးဖောက်ခြင်း၊ သွေးတိုးတက်ခြင်း ကဲ့သို့သော ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေးပြဿနာများပါ ဖြစ်ပေါ်လာနေကြောင်း သိရသည်။ အာဟာရချို့တဲ့မှုနှင့် ကလေးများ၏ ပညာရေး အနာဂတ် ဝင်ငွေမရှိခြင်းနှင့် ကုန်ဈေးနှုန်း မြင့်တက်ခြင်းတို့က ကလေးများ၏ အာဟာရနှင့် ပညာရေးကို တိုက်ရိုက် ထိခိုက်နေစေသည်။ ငတ်မွတ်မှုနှင့် စိတ်ဖိစီးမှုတို့အပြင် အာဟာရချို့တဲ့မှုဒဏ်ကိုလည်း စစ်ရှောင်ကလေးငယ်များ ရင်ဆိုင်နေရသည်။ ဝင်ငွေမရှိခြင်းကြောင့် မိဘများက ကလေးများကို အာဟာရပြည့်ဝသော အသားငါး၊ ကြက်ဥများ ဝယ်မကျွေးနိုင် ဘဲ ရှိနေသည့် အရာကိုသာ ချော့မော့ကျွေးနေရသည်ဟု ဆိုသည်။ ဒေါ်ကားခူဖောက “ရေလုံပြုတ်လေးနဲ့ ဟင်းရည်လေးနဲ့ စားရရင်တောင်မှ ကံကောင်းပေါ့” ဟုသာ ချော့မော့ပေး နိုင်ကြောင်း ဖွင့်ဟသည်။ ဒေါ်ကားခူဖော၏ သမီးအကြီးမှာ မိသားစု၏ စားဝတ်နေရေး ဖိစီးမှုကြောင့် မောင်လေးများကို ဦးစားပေးရန် ကျောင်းဆက်မတက်တော့ပေ။ သမီးကြီး ကျောင်းထွက်လိုက်သော်လည်း ကျန်ကလေးငယ်များ၏ ကျောင်းလခပင် မတတ်နိုင်တော့သည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိနေသည်ဟု ဆိုသည်။ ကရင်နီ လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့ (KnHRG) ကမူ စစ်ဘေးရှောင် လူဦးရေ နှစ်သိန်းကျော် အရေးပေါ် အကူအညီ လိုအပ်နေပြီး၊ ရေရှည်အတွက် စိတ်ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှု အပါအဝင် အရေးပေါ် လူသားချင်းစာနာ ထောက်ထားမှု အကူအညီများ ပေးနိုင်ရေးအတွက် နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်းမှ ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်ပေးရန် တောင်းဆိုထားသည်။ ထိုစစ်ရှောင်များသည် ပိုမို ခိုင်မာသော စိတ်ဓာတ်ဖြင့် ရပ်တည်နိုင်ရန်အတွက် ရေရှည် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း ပညာရပ်များ သင်ယူခွင့် နှင့် အလှူရှင်များ၏ အမြဲမပြတ် ထောက်ပံ့ကူညီမှု လိုအပ်နေကြောင်း တောင်းဆို တိုက်တွန်းထားသည်။ +++ မယိမ်းယိုင်သည့် ဆုံးဖြတ်ချက် +++ စစ်ကော်မရှင်တပ်က ကုန်ဈေးနှုန်းသက်သာမှုကို အကြောင်းပြ၍ သော်လည်းကောင်း၊ ငွေကြေးထောက်ပံ့မှုများ (သို့မဟုတ်) ရွေးကောက်ပွဲဖြင့် သော်လည်းကောင်း နေရပ်ပြန်ရန် မျှားခေါ်မှုများ ရှိနေသော်လည်း စစ်ရှောင် အမျိုးသမီးများ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်မှာ ခိုင်မာသည်။ ဒေါ်ကားခူဖော ၏ ပြတ်သားသော စကားမှာ “ငါတို့ ဘယ်လောက်ပဲ အခက်အခဲ ကြုံတွေ့နေပါစေ၊ ငတ်ပြတ်နေ ပါစေ လုံးဝ မပြန်ဘူး။ ဒီနိုင်ငံရေး မပြီးမချင်း အဒေါ်တို့က လုံးဝမပြန်ဘူးလို့ ဆုံးဖြတ်ထားတယ်” ဟု ပြော သည်။ အခက်အခဲမည်သို့ကြုံရသည်ဖြစ်စေ အောင်ပွဲရမည်ဆိုသော စိတ်မှာ လျော့ပါးသွားခြင်းတော့ မရှိကြပေ။ ကရင်နီ စစ်ရှောင်အမျိုးသမီးများ၏ ဖွင့်ဟပြောဆိုချက်များ အရ ၎င်းတို့ဘဝသည် အလွန်ပင်ပန်း ဆင်းရဲသော် လည်း ‘အရေးတော်ပုံ မအောင်မချင်း လုံးဝနေရပ်မပြန်’ ဟူသော မယိမ်းယိုင်သည့် ဆုံးဖြတ်ချက်ဖြင့် ရပ်တည် နေကြသည်ဟု ဆိုသည်။ လွိုင်ကော် စစ်ရှောင်အမျိုးသမီး ကလည်း “ပြန်မသွားချင်ဘူး။ ပြန်သွားရင်တော့ စစ်ခွေးလူပဲ ဖြစ်မှာပေါ့။ ကိုယ်က ကိုယ့်ပြည်သူဘက်ပဲ ကိုယ်ရပ်တည်မယ်။ အရေးတော်ပုံ မအောင်မချင်းသမျှတော့ မပြန်ကိုး မပြန် တာ” ဟု ထပ်လောင်းပြောသည်။

စစ်ရှောင်ဘဝ ‘ငတ်မွတ်ခြင်း’ နှင့် ‘စိတ်ဒဏ်ရာ’များ ကြားမှ မယိမ်းယိုင်သည့် မိခင်များ

တောင်ကြီးတွင် ဆိုင်ခန်း ၁၀၀ ကျော်ဖယ်ရှားရန် ညွှန်ကြား သတင်းနှင့်မီဒီယာ ကွန်ရက်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၉ ရက်။ ရှမ်းပြည်၏ မြို့တော်၊ တောင်ကြီးမြို့တွင် စီးပွားရေးကျဆင်းနေသည့် ကြားမှ စစ်ကော်မရှင်က အားကစားကွင်း ပြင်ဆင်ရန် ဆိုင်ခန်းပေါင်း ၁၀၀ ကျော်ကို ဖယ်ရှားရန် ညွှန်ကြားထားသည်ဟု ဆိုင်ခန်းပိုင်ရှင်များက ပြောသည်။ တောင်ကြီးမြို့တွင် စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း မြို့ခံများ စီးပွားရေးအဖက်ဖက်မှ ကျဆင်းနေသည့်ကြားမှပင် စစ်ကော်မရှင် လက်အောက်ခံ စည်ပင်သာယာရေးက ရှမ်းပြည်နယ် အားကစားကွင်း ပတ်ပတ်လည်ရှိ ဆိုင်ခန်း ပေါင်း ၁၀၀ ကျော်အား ဖျက်သိမ်းဖယ်ရှားရန် ညွှန်ကြားချက် ထုတ်ပြန်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဆိုင်ကယ်အပိုပစ္စည်း ရောင်းချနေသည့် ဆိုင်ခန်းပိုင်ရှင်တစ်ဦးက “တောင်ကြီးမြို့က ဘာမှ စစ်ဘေးမကြုံရဘူး ဆိုပေမယ့် ဒီ ၅ နှစ်တာအတွင်း ဘာမှ အလုပ်မဖြစ်ပါဘူး။ ဖွင့်ထားတဲ့ ဆိုင်တွေက အရင်းကိုက်ရုံ ဟန်မပျက် ဖွင့်နေကြတာပါ။ ရပ်ထားရတဲ့အလုပ်က ခပ်များများပါ။ ဘောလုံးကွင်းက ပြင်သင့်တယ်ဆိုပေမယ့် ဒီကာလ တော့ မစာနာရာ ရောက်ပါတယ်” ဟု လက်ရှိ တောင်ကြီးမြို့၏ စီးပွားရေး အခြေအနေကို ထောက်ပြသည်။ အဆိုပါ ဆိုင်ခန်းများကို ဒီဇင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့မှ စတင်၍ စည်ပင်မှ ငွေကောက်ခံခြင်း မပြုတော့ဘဲ နှစ်ပတ် အတွင်း ဖယ်ရှားပေးရန် ညွှန်ကြားထားခြင်းဖြစ်ပြီး၊ စစ်ကော်မရှင်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ၏ လာရောက်ကြည့်ရှု့မှု နောက်ဆက်တွဲအဖြစ် လုပ်ဆောင်လာခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဒေသခံများက ပြောသည်။ ဖယ်ရှားခံရမည့် ဆိုင်ခန်းများတွင် စားသောက်ဆိုင်၊ အထည်ဆိုင်နှင့် မော်တော်ယာဉ် အပိုပစ္စည်းဆိုင် စသည့် လုပ်ငန်းများ ပါဝင်သည်။ စီးပွားရေး အဆင်မပြေမှုကြောင့် အရင်းရရုံဖြင့်သာ ဆက်လက်ရပ်တည်နေရသည့် ကာလတွင် ရုတ်တရက် ဖယ်ရှားခိုင်းမှုကြောင့် ဆိုင်ရှင်များမှာ ဖောက်သည်ပျက်မည်ကို စိုးရိမ်နေကြရသည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ် မတ်လ အစောပိုင်း၌ စစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် တောင်ကြီးမြို့သို့ လာရောက် လည်ပတ်ခဲ့စဉ် အားကစားကွင်းအား ကြည့်ရှု့စစ်ဆေးပြီး ပြင်ဆင်ရန် ဆွေးနွေးခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ စားသောက်ဆိုင် ဖွင့်လှစ်ထားသည့် ဆိုင်ခန်းပိုင်ရှင်တစ်ဦးက ယင်းညွှန်ကြားချက်ကို ယခုကဲ့သို့ အချိန်တိုအတွင်း အကောင်အထည်ဖော်မည်ဟု မထင်မှတ်ထားကြောင်း ပြောသည်။ “မင်းအောင်လှိုင်လာတုန်းက ပြောခဲ့တာတော့ ရှိတာပေါ့။ ဒီလောက်မြန်မယ်လို့ မထင်ကြဘူးလေ။ ပြောင်းဆို လည်း ပြောင်းရမှာပေါ့။ နေရာပြန်ပေးမယ်လို့တော့ မကြားသေးဘူး” ဟု ပြောသည်။ လက်ရှိ အားကစားကွင်းအား ဦးဆောင်ပြင်ဆင်ခွင့်ရသူမှာ စစ်ခေါင်းဆောင်၏ သမီးဖြစ်သူမှ ဖြစ်ပြီး ရုရှားနိုင်ငံ ၏ နည်းပညာ အကူအညီများလည်း ပါဝင်မည်ဟု ဒေသခံအချို့ကြား ပြောဆိုမှုများရှိသော်လည်း သတင်းနှင့်မီဒီယာ ကွန်ရက် သတင်းဌာနအနေဖြင့် အတည်မပြုနိုင်သေးပေ။ အားကစားကွင်း ဘေးတစ်လျှောက်ရှိ ဆိုင်ခန်းပိုင်ရှင်များသည် ဆိုင်ခန်းပြောင်းရွှေ့ပါက စီးပွားရေးကျဆင်းမည့် အပြင်၊ ဆိုင်ခန်းများကို လက်သိပ်ထိုး အရောင်းအဝယ်ပြုလုပ်ထားသူများမှာ လုံးဝဆုံးရှုံးမှုနှင့် ရင်ဆိုင်ရမည်ကို စိုးရိမ်နေကြသည်။ ဘောလုံးကွင်းအနီး နေထိုင်သူတစ်ဦးက “ဆိုင်ခန်းကတော့ ပြည်နယ်အားကာ အပိုင်ပါ။ ဆိုင်ခန်းရှင်တွေက ပြန် ငှားတာပါ။ ငှားတယ်ဆိုတာကလည်း တစ်နည်းပြောရရင် အပိုင်ပေါ့။ ဘယ်လောက်ပိုင်တယ် ပြောပြော နှစ်တိုင်း အခွန်ဆောင်ရတယ်။ ပြောင်းဆို ပြောင်းရတာပဲလေ။ လက်သိပ်ထိုး အရောင်းအဝယ် လုပ်ထားတဲ့ လူတွေတော့ လုံးဝဆုံးမယ်” ဟု ရှင်းပြသည်။ ရှမ်းပြည်နယ် အားကစားကွင်းမှာ ပရိသတ် ၇ ထောင်အထိ ဝင်ဆံ့ပြီး၊ ထိုအားကစားကွင်း ဘေးရှိ ဆိုင်ခန်းများ သည် စစ်အာဏာ မသိမ်းမီ ၂၀၁၆ ခုနှစ်၌လည်း လမ်းဧရိယာနှင့် မလွတ်သဖြင့် ဆိုင်ခန်းရှင်များက ကိုယ်ပိုင်ငွေ ဖြင့် ပြုပြင်တည်ဆောက်ခဲ့ဖူးသည်ဟု ဆိုကြသည်။

တောင်ကြီးတွင် ဆိုင်ခန်း ၁၀၀ ကျော်ဖယ်ရှားရန် ညွှန်ကြား

မြန်မာနိုင်ငံ၏ လူသားချင်းစာနာမှု အကျပ်အတည်း စံချိန်သစ်တင်၊ အနောက်မြောက်နှင့် ရခိုင်ဒေသ အဆိုးဆုံး  သတင်းနှင့် မီဒီယာ ကွန်ရက်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၉ ရက်။  မြန်မာနိုင်ငံသည် ပဋိပက္ခ၊ ရေကြီးမှုနှင့် ၂၀၂၅ ခုနှစ် မတ်လ ငလျင်ဒဏ်တို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အကျပ် အတည်းမျိုးစုံကို ဆက်တိုက်ရင်ဆိုင်နေရပြီး လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှု အခြေအနေမှာ စိုးရိမ်ဖွယ်ရာ ဆိုးရွားနေသည်။   ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလအထိ တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် ပြည်တွင်းနေရပ်စွန့်ခွာရသူ (IDPs) အရေအတွက်မှာ ၃.၆ သန်း နီးပါးအထိ ရောက်ရှိခဲ့ရာ စံချိန်တင် အမြင့်ဆုံး အရေအတွက် ဖြစ်လာကြောင်း ကုလသမဂ္ဂ လူသားချင်း စာနာမှု ဆိုင်ရာ ပေါင်းစပ်ညှိနှိုင်းရေးရုံး (UNOCHA) ၏ ထုတ်ပြန်ချက်များအရ သိရသည်။  အထူးသဖြင့် အနောက်မြောက်၊ ရခိုင်နှင့် အရှေ့တောင်ပိုင်းဒေသများသည် ပဋိပက္ခဒဏ်ကို အဆိုးရွားဆုံး ခံစား နေရသည်။   အကြိမ်ကြိမ် ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်လာရသော မိသားစုများသည် အစားအစာ၊ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုနှင့် သန့်ရှင်းသောရေ စသည့် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည့် ဝန်ဆောင်မှုများကို အကန့်အသတ်ဖြင့်သာ ရရှိနေသည်။  ကမ္ဘာ့စားနပ်ရိက္ခာ အစီရင်ခံစာများတွင် မြန်မာနိုင်ငံအား ‘အလွန်အရေးကြီးသည့် စိုးရိမ်ဖွယ်ရာ’ အစာငတ်မွတ် မှုဒေသ (hunger hotspot) အဖြစ် ဆက်လက် သတ်မှတ်ထားဆဲဖြစ်သည်။   ရခိုင်ပြည်၊ အထူးသဖြင့် မောင်တောနှင့် ဘူးသီးတောင်မြို့နယ်တို့တွင် အာဟာရ အခြေအနေသည် အလွန်လျင် မြန်စွာ ဆိုးရွားလာဖွယ်ရှိကြောင်း ခန့်မှန်းထားသည်။  ရခိုင် စစ်ရှောင်များအား အကူအညီပေးနေသူ တစ်ဦးက “စခန်းတွေမှာ အရင်ကထက် လူတွေ တိုးလာတာ အရမ်းသိသာတယ်။ အများစုက ကလေးငယ်တွေနဲ့ သက်ကြီးရွယ်အိုတွေပါ။ အစားအစာနဲ့ ဆေးဝါးထောက်ပံ့မှု တွေက မလုံလောက်တော့ဘူး။ တစ်ခါတလေဆို ရေရှားပါးမှုကြောင့် ဝမ်းပျက်ဝမ်းလျှော ရောဂါတွေပါ ဖြစ်လာ မှာ စိုးရိမ်ရတယ်” ဟု ပြောသည်။  ၂၀၂၅ ခုနှစ်၏ ပထမနှစ်ဝက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် ပဋိပက္ခ အပြင်းထန်ဆုံး ဒုတိယနိုင်ငံ အဖြစ် သတ်မှတ်ခံခဲ့ရ ပြီး၊ ပဋိပက္ခဖြစ်ပွားသော နယ်မြေများတွင် အရပ်သားများ၏ အခြေအနေမှာ ဆက်လက်ဆိုးရွားနေသည်။   ပဋိပက္ခများအတွင်း မြေမြှုပ်မိုင်းနှင့် အခြားပေါက်ကွဲစေတတ်သည့် လက်နက်များကြောင့် ထိခိုက်မှုများမှာ လည်း ကြီးမားသော စိုးရိမ်စရာ ဖြစ်နေသည်။  UNOCHA ၏ အချက်အလက်များအရ ၂၀၂၅ ခုနှစ် ပထမနှစ်ဝက်တွင် ယင်းလက်နက်များကြောင့် အရပ်သား ၃၅၇ ဦး ထိခိုက်သေဆုံးခဲ့ရပြီး၊ ကလေးသူငယ်များမှာ ထိခိုက်သူစုစုပေါင်း၏ ၂၇ ရာခိုင်နှုန်း အထိ ပါဝင်နေသည်။  ထိုမျှ ကြီးမားသည့် လူသားချင်းစာနာမှု အကျပ်အတည်းကို ရင်ဆိုင်နေရသော်လည်း ၂၀၂၅ ခုနှစ် တစ်နှစ်လုံး အတွက် လိုအပ်သည့် စုစုပေါင်း ရန်ပုံငွေ ဒေါ်လာ ၁.၁ ဘီလီယံ ၏ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်း ကိုသာ ယခုထိ ရရှိထားသေး သည်။  ရန်ပုံငွေ ပြတ်လပ်မှုသည် လိုအပ်နေသူ သန်းပေါင်းများစွာအား အသက်ကယ် အကူအညီများ ပေးပို့နိုင်ရေး အတွက် အကြီးအကျယ် ခြိမ်းခြောက်လျက်ရှိသည်။  UNOCHA က ပဋိပက္ခတွင် ပါဝင်သူအားလုံးအနေဖြင့် အရပ်သားများနှင့် အရပ်ဘက် အဆောက်အအုံများကို နိုင်ငံတကာ လူသားချင်းစာနာမှု ဥပဒေ (IHL) အရ ကာကွယ်ပေးရန် အတတ်နိုင်ဆုံး ဆောင်ရွက်ပေးပါရန် အလေးအနက် တိုက်တွန်းနှိုးဆော်ထားသည်။

မြန်မာနိုင်ငံ၏ လူသားချင်းစာနာမှု အကျပ်အတည်း စံချိန်သစ်တင်၊ အနောက်မြောက်နှင့် ရခိုင်ဒေသ အဆိုးဆုံး 

သောကြာနေ့ည ရုပ်သံသတင်း (၁၀-၁၀-၂၅)

ဒီကနေ့ အစီအစဉ်ထဲမှာတော့ … မိုးမိတ်မှာ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့လို့ ကလေးတွေ အပါအဝင် အရပ်သားတွေ အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့ရပါတယ်။ မွန်နဲ့ တနင်္သာရီမှာလည်း အရပ်သားတွေ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု ခံရပါတယ်။ ဖားကန့်မှာ စစ်ကော်မရှင်က ဘာကြောင့် ညမထွက်ရ အမိန့်ထုတ်လိုက်တာပါလဲ

ထိုင်းရောက် အလုပ်သမားတွေအတွက် ပန်းရောင်ကတ် ပြုလုပ်ရမယ့် နေရာတွေက ဘယ်နေရာတွေလဲ၊ ဘယ်လိုလုပ်ရမှာလဲ။ ယူကရိန်းတိုက်ပွဲမှာ လောင်စာ အရင်းအမြစ်တွေကို ဘာလို့ အပြန်အလှန် တိုက်ခိုက်နေကြတာလဲ။ ယူကေက အိန္ဒိယ နိုင်ငံကို အပေါ့စား ဒုံးကျည်တွေ ရောင်းပေးလိုက်ပါတယ်။

ကမ္ဘာကျော် မုဒိမ်းမှုတစ်ခုမှာ အယူခံဝင်တဲ့သူကို တရားရုံးက ဘယ်လို အမိန့်ချမှတ်လိုက်သလဲ … စတာတွေတင်ဆက်ထားပါတယ်။