မြေမြှုပ်မိုင်းအန္တရာယ် – Network Media Group

Tag: မြေမြှုပ်မိုင်းအန္တရာယ်

ထားဝယ်ခရိုင် နေအိမ်ခြံဝင်းအတွင်း သစ်ပင်ခုတ်သူ မြေမြှုပ်မိုင်းထိ သတင်းနှင့် မီဒီယာ ကွန်ရက်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မေလ ၆ ရက်။ ထားဝယ်ခရိုင်၊ အရှေ့တောဒေသရှိ သင်္ကန်းတုံးကျေးရွာတွင် နေအိမ်ခြံဝင်းအတွင်း သစ်ပင်ခုတ်ထွင်နေသည့် အမျိုးသားတစ်ဦး မြေမြှုပ်မိုင်းပေါက်ကွဲမှုကြောင့် ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြောင်း ကျေးရွာသားများက ပြောသည်။ ပြီးခဲ့သည့် မေလ ၂ ရက်နေ့၊ ညနေ ၃ နာရီခွဲခန့်တွင် အသက် ၄၀ ခန့်ရှိ အမျိုးသားတစ်ဦးသည် ၎င်း၏ နေအိမ် ခြံဝင်းအတွင်းရှိ သစ်ပင်များကို ခုတ်ထွင်ရှင်းလင်းနေစဉ် သစ်ပင်လဲကျသည့်နေရာမှ မြေမြှုပ်မိုင်းတစ်လုံး ပေါက်ကွဲခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ အဆိုပါပေါက်ကွဲမှုကြောင့် ၎င်းအမျိုးသား၏ ဘယ်ဘက်ခြေသလုံးတွင် မိုင်းစထိမှန်ဒဏ်ရာများ ရရှိခဲ့ပြီး လက်ရှိတွင် ဆေးကုသမှုခံယူနေရသည်။ ဒေသခံရွာသားတစ်ဦးက “သူ့အိမ်က စစ်တပ်မီးရှို့လို့ ပါသွားတာကြာပြီ၊ လက်ရှိက အနီးနားက ရွာတစ်ရွာမှာ နေပြီးတော့ သူ့ခြံထဲကိုဝင်ပြီး တောခုတ်တာပါ” ဟု ပြောသည်။ သင်္ကန်းတုံးကျေးရွာသည် ၂၀၂၂ ခုနှစ်ကတည်းက တိုက်ပွဲများကြောင့် ရွာလုံးကျွတ်နီးပါး နေရပ်စွန့်ခွာကာ စစ်ဘေးရှောင်နေကြရသည့် ကျေးရွာတစ်ရွာဖြစ်သည်။ စစ်တပ် လက်အောက်ခံ တပ်ဖွဲ့များက ကျေးရွာအတွင်းရှိ နေအိမ်များကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့ခြင်းကြောင့် လက်ရှိတွင် ကျေးရွာအတွင်း ပြန်လည်ဝင်ရောက်နေထိုင်သည့် အိမ်ထောင်စု သုံးလေးစုခန့်သာ ကျန်ရှိတော့ကြောင်း ရွာသားများက ပြောသည်။ တနင်္သာရီတိုင်းအတွင်းရှိ စစ်ဘေးသင့်ဒေသများတွင် မြေမြှုပ်မိုင်းအန္တရာယ်က ဒေသခံများအတွက် စိန်ခေါ်မှု တစ်ရပ် ဖြစ်လာနေသည်ဟု ဆိုကြသည်။ #မြေမြှုပ်မိုင်းအန္တရာယ် #မိုင်းပညာပေး

ထားဝယ်ခရိုင် နေအိမ်ခြံဝင်းအတွင်း သစ်ပင်ခုတ်သူ မြေမြှုပ်မိုင်းထိ

ဖားကန့်တွင် အမျိုးသားတစ်ဦး မိုင်းနင်းမိကာ သေဆုံး သတင်းနှင့် မီဒီယာ ကွန်ရက်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၆ ရက်။ ကချင်ပြည်၊ ဖားကန့်မြို့နယ်တွင် ရေမဆေးကျောက် ရှာဖွေသူတစ်ဦးဟု ယူဆရသည့် အမျိုးသား တစ်ဦး မိုင်းနင်းမိကာ သေဆုံးခဲ့ကြောင်း ဒေသခံများက ပြောသည်။ ဖြစ်စဉ်မှာ မတ်လ ၁၅ ရက်နေ့၊ ည ၉ နာရီဝန်းကျင်တွင် ဗလခကျေးရွာရှိ စစ်ကော်မရှင်တပ်များ ထိန်းချုပ် ထားသည့် မောင်ညိုလုပ်ကွက်အနီး၌ ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ မိုင်းပေါက်ကွဲမှုကြောင့် ခန္ဓာကိုယ် အပိုင်းပိုင်း ပြတ်တောက်ကာ သေဆုံးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဒေသခံတစ်ဦးက “သူက မြေစာပုံပေါ်မှာ ကျောက်ရှာရင်းနဲ့ မိုင်းနင်းမိတဲ့သဘောလို့ သိရတယ်။ အသေးစိတ် တော့ မသိရဘူး။ မိုင်းနင်းမိပြီးမှ သေဆုံးနေတဲ့သဘောမျိုး ကျနော်တို့ သိရတယ်။ ရေမဆေးကျောက် ရှာဖွေသူ လို့လည်း သိရတယ်။ ကျောက်ရှာဖွေသူ တစ်ဦးလို့ ယူဆရသူပေါ့ဗျာ။ ခန္ဓာကိုယ်အပိုင်းပိုင်းပြတ်ပြီးမှ မိုင်းနင်းမိ သေဆုံးတယ်လို့ အဲ့လိုမျိုး ကျနော်တို့ သိရတာပေါ့။ လက်နက်ကြီး ရမ်းသမ်းပစ်ခတ်တာတွေလည်း နေ့စဉ်လိုလို ရှိတဲ့အခါကျတော့ အတိအကျတော့ မသိရဘူးပေါ့။ ခန္ဓာကိုယ် အပိုင်းပိုင်း ပြတ်နေတာတော့ ဟုတ်တယ်” ဟု ပြောသည်။ ဖားကန့်မြို့နယ်အတွင်း စစ်ရေးတင်းမာမှုများကြောင့် စွန့်ပစ်မြေစာပုံများတွင် ကျောက်ရှာဖွေသူများ မိုင်းနင်းမိ သည့် ဖြစ်စဉ်များ မကြာခဏဖြစ်ပွားလေ့ရှိကြောင်း ဒေသခံများက ပြောသည်။ ယခုဖြစ်စဉ် ဖြစ်ပွားသည့်နေရာမှာ စစ်ကော်မရှင်တပ်များ ထိန်းချုပ်ထားသည့် နေရာအနီးတွင်ဖြစ်ပြီး မည်သည့် အဖွဲ့အစည်းက ထောင်ထားသည့်မိုင်းဖြစ်သည်ကိုမူ အတည်မပြုနိုင်သေးပေ။ ဖားကန့်မြို့နယ်အတွင်းရှိ ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးက “ဖားကန့်မှာ အဲ့လိုမိုင်းနင်းပြီးမှ သေဆုံးတာတွေ မကြာခဏဖြစ်နေတာပါ။ စစ်ရေးတင်းမာနေတဲ့ အရပ်ဒေသတွေမှာ အသွားအလာ ဂရုစိုက်ကြဖို့ လိုအပ်ပါ တယ်။ မိုင်းဆိုတာကလည်း စစ်ရေးတင်းမာနေတဲ့ ကာလဆိုတော့ ဟိုဘက်ဒီဘက် ထောင်ကြတာကိုး။ အခု တိုက်ပွဲတွေကလည်း မြို့တွေရွာတွေထဲ ဖြစ်ကြတော့ အန္တရာယ်အလွန်ကိုများတဲ့ အခြေအနေပါ။ စစ်ရေးတင်း မာနေကြတဲ့ ဒေသတွေမှာ အသွားအလာ ဂရုစိုက်ကြဖို့ ပြောချင်ပါတယ်” ဟု ပြောသည်။ စစ်ရေးတင်းမာနေသည့် ဖားကန့်မြို့နယ်တွင် နိုင်ငံတစ်ဝန်းမှ ရွှေ့ပြောင်းလာသူများသည် စားဝတ်နေရေး အကျပ်အတည်းကြောင့် ကျောက်စိမ်းကုမ္ပဏီများ၏ စွန့်ပစ်မြေစာပုံများတွင် ရေမဆေးကျောက်ကောက်ကာ အသက်မွေးနေကြရသဖြင့် ယခုကဲ့သို့ မိုင်းအန္တရာယ်နှင့် မကြာခဏ ရင်ဆိုင်နေရခြင်းဖြစ်သည်။ ဗလခကျေးရွာကိုလည်း စစ်ကော်မရှင်က ထိန်းချုပ်စိုးမိုးထားပြီး တိုက်ပွဲများ မကြာခဏဖြစ်ပွားလေ့ရှိသော ကြောင့် အရပ်သားအများစုမှာ ဘေးလွတ်ရာသို့ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်နေရသည်ဟု ဆိုကြသည်။ Landmine Monitor ၏ ၂၀၂၅ ခုနှစ် အစီရင်ခံစာအရ မြန်မာနိုင်ငံသည် မြေမြှုပ်မိုင်းကြောင့် လူသေဆုံးမှု အများဆုံးနိုင်ငံဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ #ဖားကန့် #ဗလခကျေးရွာ #မိုင်းအန္တရာယ် #မိုင်းပညာပေး #မြေမြှုပ်မိုင်း #ဖားကန့်တိုက်ပွဲ #စစ်ကော်မရှင်

ဖားကန့်တွင် အမျိုးသားတစ်ဦး မိုင်းနင်းမိကာ သေဆုံး

မိုင်းသက်ရောက်မှုနှင့် ဘေးကင်းသည့် လူ့ဘောင်တည်ဆောက်ရေး  သတင်းနှင့်မီဒီယာ ကွန်ရက်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၆ ရက်။ မြေမြှုပ်မိုင်း နဲ့ ပေါက်ကွဲစေတတ်တဲ့ စစ်ကျန် ပစ္စည်းတွေနဲ့ ပတ်သက်လို့ ပညာပေး ပြောပြနေတဲ့ အစီအစဉ်မှာ မြေမြှုပ်မိုင်းဆိုတာဘာလဲ။ ပေါက်ကွဲ စေတတ်တဲ့ စစ်ကျန်ပစ္စည်းဆိုတာဘာလဲ၊ ဘယ်နေရာတွေမှာ ရှိတတ် သလဲ၊ သူတို့ကို ဘယ်လို ရှောင်ကွင်းသွားရမလဲ။ တွေ့ပြီဆိုရင် ဘာတွေ လုပ်ရမလဲ စသဖြင့် အကြောင်းအရာ အမျိုးမျိုးကို တင်ဆက်ခဲ့ပြီး ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီတပါတ်မှာတော့ မြေမြှုပ်မိုင်းနဲ့ ပေါက်ကွဲစေတတ်သော စစ်ကျန် ပစ္စည်းတွေကြောင့် ဘယ်လို အကျိုး ဆက် တွေ ဖြစ်နိုင်သလဲ။ အန္တရာယ်ကင်းရှင်းပြီး လူမှု စီးပွား ပြဿနာတွေ ကင်းဝေးအောင် ဘယ်လို နေထိုင် ကြမလဲ ဆိုတဲ့ အကြောင်းတွေ ပြောပြသွားမှာပါ။ မြေမြုပ်မိုင်းတွေ နဲ့ ပေါက်ကွဲစေတတ်တဲ့ စစ်ကျန်ပစ္စည်းတွေ အကြောင်း ပြောမယ်ဆိုရင် လူအတော်များများ က ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် လူသေဆုံးတာ၊ ကိုယ်လက်အင်္ဂါ ဆုံးရှုံးတာ၊ ထိခိုက်ဒဏ်ရာ ရတာတွေ အကြောင်း တွေးမိကြပါတယ်။ ဒါပေမယ့် သူတို့ရဲ့ ဆိုးကျိုးတွေက ဒီလောက်နဲ့ ရပ်မနေပါဘူး။ သက်ရောက်မှုတွေဟာ လူပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးချင်းစီ ကနေ မိသားစု၊ လူမှုအဖွဲ့အစည်းနဲ့ နိုင်ငံတစ်ခုလုံးအထိ အဆင့်ဆင့် ကျယ်ပြန့်နက်ရှိုင်းလှပါတယ်။ တစ်ဦးချင်း ဆိုးကျိုးတွေက ဘာတွေဖြစ်မလဲဆိုရင်တော့ တစ်ဦးချင်း ဆိုးကျိုးတွေကတော့ လူသေဆုံးတာ၊ ကိုယ်အင်္ဂါ ချို့တဲ့တာ၊ ဒဏ်ရာ အနာတရ ဖြစ်တာတွေ ကြုံတွေ့နိုင်ပါတယ်။ မြေမြှုပ်မိုင်းတွေကြောင့် အသက် မသေခဲ့ရင် ပထမဆုံး ကြုံတွေ့ရမှာတော့ ဆေးကုသစရိတ်ပါ။ ဒဏ်ရာများရင် များသလောက် မိသားစုအတွက် ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုး ဖြစ်တော့မှာပါ။ ဒုတိယ လိုက်လာတာကတော့ ဆေးကုသချိန်မှာ ကြုံရမယ့် လုပ်အား ဆုံးရှုံးမှုပါ။ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရမှု တော်တော် များများက အိမ်ထောင်ဦးစီး ယောက်ျားတွေ ဖြစ်တာမျိုးလည်း ရှိတတ်ပါတယ်။ စစ်ရှောင်တွေဖြစ်နေပြီး အိမ်ပြန်ပြီး တောင်ယာ လုပ်ရင်း မိုင်းနင်းမိတာ၊ ကျွဲရှာ နွားရှာရင်း မိုင်းနင်းမိတာ၊ တော လိုက်ရင်း မိုင်းနင်းမိတာ စသဖြင့် အိမ်ထောင် ဦးစီးတွေဟာ မိသားစု အတွက် အလုပ်တွေ လုပ်ရင်း မိုင်းထိတတ်ကြပါတယ်။ အဲဒီအခါမျိုးမှာ သူ ဒဏ်ရာ မပျောက်မချင်း မိသားစုက သူ့လုပ်အား ဆုံးရှုံး သွားပါတော့တယ်။ တကယ်လို့များ ကိုယ်လက်အင်္ဂါ ချို့တဲ့ ခဲ့ပြီ ဆိုရင် တသက်လုံး လုပ်အား ဆုံးရှုံးမှုကို ကြုံရနိုင်ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ကျန်းမာရေး ချို့တဲ့နေတဲ့ အချိန်မှာ လူနာကို ပြုစု စောင့်ရှောက်ဖို့အတွက် လူလိုပြန်တဲ့အတွက် အဲဒီလူရဲ့ လုပ်အားလည်း ဆုံးရှုံးရပါတယ်။ ဒါတွေကတော့ မြေမြုပ်မိုင်းတွေနဲ့ ပေါက်ကွဲစေတတ်သော စစ်ကျန် လက်နက် ပစ္စည်းတွေကြောင့် တိုက်ရိုက် ကြုံရတဲ့ မိသားစု ဆုံးရှုံးမှုတွေပါ။ ဒါ့အပြင် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာနဲ့ လူမှု ရေး ဆိုင်ရာ ဆုံးရှုံးမှုတွေလည်း ရှိနိုင်ပါသေးတယ်။ ရုတ်တရက် အသက်ဆုံးရှုံးမှု ဒါမှမဟုတ် ပြင်းထန်တဲ့ ကိုယ်အင်္ဂါချို့ယွင်းမှုတွေဟာ မိသားစုဝင်တွေ အားလုံးကို ပြင်းထန်တဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ထိခိုက်မှုတွေ (ဥပမာ- စိတ်ဒဏ်ရာ လွန်ကဲသော ဖိစီးမှုရောဂါ- PTSD၊ စိုးရိမ်ပူပန်မှု နဲ့ စိတ်ဓာတ်ကျခြင်း) ကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပါတယ်။ မိသားစုအတွင်း နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာတွေလည်း ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပါသေးတယ်။ ဒါကတော့ အိမ်ထောင်ရေးနဲ့ မိသားစု ဆက်ဆံရေး တင်းမာမှုတွေ ကြုံရနိုင်တာပါ။ ဒဏ်ရာရရှိသူရဲ့ စိတ်ဓာတ်ကျမှုနဲ့ ဒေါသထွက်မှုတွေ၊ ပြုစုစောင့်ရှောက်ရသူရဲ့ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှုနှင့် စီးပွားရေး ဖိစီးမှုတို့ကြောင့် မိသားစုအတွင်း ဆက်ဆံရေး တင်းမာလာပြီး အိမ်တွင်းရေး ပြဿနာတွေ ဖြစ်တတ်ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ကလေးတွေရဲ့ အနာဂတ် ထိခိုက်မှုတွေလည်း ရှိတတ်ပါသေးတယ်။ ကလေးတွေဟာ မိဘတွေရဲ့ ဒဏ် ရာကြောင့် အိမ်တွင်းတာဝန်တွေကို ငယ်စဉ်ကတည်းက ထမ်းဆောင်ရတာ ဒါမှမဟုတ် ကျောင်းထွက် လိုက်ရတာမျိုး ဖြစ်တတ်ပါတယ်။ ဒါဟာ သူတို့ရဲ့ ပညာရေးနဲ့ အနာဂတ် အခွင့်အလမ်းတွေကို အတော် ဆိုးဆိုးရွားရွား ထိခိုက်စေနိုင်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါတွေတင်မကသေးပါဘူး။ တခြား ဆိုးကျိုးတွေလည်း အများကြီး ရှိပါသေးတယ်။ လူထုအသိုင်းအဝန်း တရပ်လုံး ဆုံးရှုံးမှု အနေနဲ့ ပြောမယ်ဆိုရင်တော့ မိုင်းတွေ၊ လက်နက်ခဲယမ်းတွေကြောင့် လယ်ယာမြေနဲ့ အရင်းအမြစ် ဆုံးရှုံးမှုကြုံနိုင်ပါတယ်။ မိုင်းနဲ့ ပေါက်ကွဲစေတတ်သော စစ်လက်ကျန် ပစ္စည်းတွေဟာ စိုက်ပျိုးရေးနဲ့ မွေးမြူရေးအတွက် မရှိမဖြစ်လိုအပ်တဲ့ မြေဆီတွေကို ညစ်ညမ်းစေပါတယ်။ ဒါတင်မက တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးတဲ့ နေရာတွေ၊ မိုင်းထောင်ထားခဲ့တဲ့ နေရာတွေမှာဆိုရင် မိုင်းရှင်းပြီးတဲ့ အချိန်ထိ ဒေသခံတွေဟာ လယ်ယာတွေ၊ တောင်ယာတွေ ပြန်မလုပ်နိုင်ကြတော့ပါဘူး။ ဒေသခံတွေဟာ သူတို့ရဲ့ စားဝတ်နေရေးအတွက် အဓိကကျတဲ့ လယ်ယာလုပ်ငန်းတွေကို စွန့်လွှတ်ရတာကြောင့် အစားအစာ မလုံလောက်မှု နှင့် ဆင်းရဲနွမ်းပါးမှုတို့ ပိုမိုမြင့်တက်လာစေပါတယ်။ နောက်ထပ် ဆိုးကျိုး တစ်ခုကတော့ အခြေခံ အဆောက်အအုံတွေ ပျက်စီးတာပါ။ လမ်းတွေ၊ တံတားတွေ၊ ဆည်မြောင်းတွေနဲ့ စာသင်ကျောင်းတွေလို့ အခြေခံအဆောက်အအုံတွေဟာ မိုင်းအန္တရာယ်ကြောင့် ပြန်လည်တည်ဆောက်ဖို့ ခက်ခဲတာ ဒါမှမဟုတ် အသုံးပြုဖို့ မလုံခြုံတော့တာမျိုး ကြုံရတတ်ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ဒေသအတွင်း ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု နှောင့်နှေးတာမျိုးလည်း ကြုံရနိုင်ပါသေးတယ်။ မိုင်းရှင်းလင်းရေး လုပ်ရတာက မလွယ်ပါဘူး၊ အချိန်၊ ငွေကြေး၊ ကျွမ်းကျင်မှု စတာတွေ ပေါင်းစပ် အသုံးချရတဲ့ အတွက် ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေးနှင့် အခြားဖွံ့ဖြိုးရေးစီမံကိန်းများအတွက် ဘတ်ဂျက်လျော့နည်းသွားစေပြီး နိုင်ငံရဲ့ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကိုတောင် နှောင့်နှေးစေနိုင်ပါတယ်။ ဒါက တိုက်ရိုက်မြင်ရတဲ့ ခန္ဓာကိုယ် ထိခိုက်မှု၊ မိသားစု ဆုံးရှုံးမှုနဲ့ လူထု အသိုက်အဝန်းအတွင်း ဆုံးရှုံးမှုတွေပါ၊ ဒါ့အပြင် ရုပ်တရက် မျက်စိနဲ့ မမြင်ရတဲ့ ဆိုးကျိုးတွေလည်း ရှိပါသေးတယ်။ မြေမြုပ်မိုင်းတွေနဲ့ စစ်ကျန် လက်နက်တွေကြောင့် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်ကြရတာတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ မိုင်း အန္တရာယ်ကြောင့် ဒေသခံတွေဟာ မိမိတို့ရဲ့ ဘိုးဘွားပိုင်မြေတွေကို စွန့်ခွာပြီး ပြည်တွင်း ရွှေ့ပြောင်းဒုက္ခသည် (IDP) ဒါမှမဟုတ် စစ်ရှောင်တွေ အဖြစ် ဘေးကင်းရာကို ရွေ့ပြောင်းနေထိုင်ကြရပါတယ်။ ဒါဟာ လူမှုရေး ချိတ်ဆက်မှုတွေနဲ့ ဓလေ့ထုံးတမ်းတွေကို ပျက်စီးစေပါတယ်။ နောက်တချက်ကတော့ အကြောက်တရားနဲ့ စိတ်ဖိစီးမှု ဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။ လူထုတစ်ရပ်လုံးဟာ အမြဲတစေ ထိတ်လန့်ကြောက်ရွံ့မှုအောက်တွင် နေထိုင်ကြရတာမျိုးပါ။ ခြေလှမ်းလှမ်းလိုက်တိုင်း နောက်ဆုံးခြေလှမ်း ဖြစ်သွားနိုင်တယ်ဆိုတဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဖိစီးမှုတွေဟာ လူမှု အသိုင်းအဝိုင်းရဲ့ စုပေါင်းကျန်းမာရေးကို ထိခိုက်စေပါတယ်။ ဒါ့အပြင် မြေမြုပ်မိုင်း အန္တရာယ်ဟာ လူမှုအကန့်အသတ်တွေကိုလည်း ဖြစ်စေနိုင်ပါသေးတယ်။ မိုင်းအန္တရာယ်ဟာ ကလေးတွေ ကျောင်းသွားတာ၊ လူကြီးတွေ သားကောင်ရှာဖွေတာ၊ ထင်းခုတ်တာ နဲ့ ရေရှာတာ စတဲ့ နေ့တဒူဝ လူမှုဘဝ လှုပ်ရှားမှုတွေကို အကန့်အသတ် ဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ခြုံပြီး ပြောမယ်ဆိုရင်တော့ မြေမြုပ်မိုင်းနဲ့ ပေါက်ကွဲစေတတ်တဲ့ စစ်လက်ကျန်ပစ္စည်းတွေဟာ လူတစ်ဦးချင်း၊ မိသားစု၊ လူ့ အသိုင်းအဝိုင်းနဲ့ နိုင်ငံ အဆင့်အထိ ဆိုးကျိုး သက်ရောက်မှုတွေ ရှိနေပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီလိုဆိုးကျိုးတွေများလှတဲ့ မြေမြုပ်မိုင်းနဲ့ စစ်ကျန်ပစ္စည်း အန္တရာယ်ကနေ ကင်းဝေးတဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်းကို ဖန်တီးဖို့အတွက် လူတိုင်းမှာ တာဝန်ကိုယ်စီ ရှိကြပါတယ်။ ဒါဆို ဘာတွေ လုပ်ကြမလဲ။ ပညာပေးတာ လုပ်လို့ ရပါတယ်။ အန္တရာယ်ရှိတဲ့ နေရာတွေ၊ အရာဝတ္ထုပုံသဏ္ဍာန်တွေနဲ့ ရှောင်ရှားစရာ နည်းလမ်းတွေကို ဒေသခံတွေနဲ့ ကလေးတွေကို သင်ကြားပေးနိုင်ပါတယ်။ မိုင်းနဲ့ ပေါက်ကွဲတတ်တဲ့ စစ်ကျန်ပစ္စည်း ရှီတဲ့ နေရာတွေကို သတိပေး ဆိုင်းဘုတ်တွေ စိုက်ထူတာနဲ့ အန္တရာယ်ရှိသော လက္ခဏာတွေကို သတိပြုမိစေဖို့ ပညာပေးနိုင်ပါတယ်။ နောက်တခုကတော့ တုန့်ပြန်ဆောင်ရွက်တာကို လုပ်ဆောင်နိုင်ပါတယ်။ သံသယဖြစ်စရာ ပစ္စည်းတစ်ခုခုကို တွေ့ရှိမယ်ဆိုရင် လုံးဝမထိရပါ၊ မရွှေ့ရပါ။ မကစားရပါ။ လုံခြုံရေး အဖွဲ့အစည်းတွေ၊ မိုင်းရှင်းလင်းရေး အဖွဲ့တွေ ဒါမှမဟုတ် ဒေသအာဏာပိုင်တွေကို ချက်ချင်း အကြောင်းကြားနိုင်ပါတယ်။ နောက်တခုကတော့ မိုင်းရှင်းလင်းရေး လုပ်ငန်းများကို အားပေးကူညီဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။ မိုင်းကြောင့် ဒဏ်ရာရတဲ့ သူတွေကို ဆေးဝါးကုသတာ၊ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပံ့ပိုးတာနဲ့ ပြန်လည် ထူထောင်ရေး လုပ်ငန်းတွေမှာ ပါဝင်ကူညီတာ တွေ လုပ်ဆောင်နိုင်ပါတယ်။ ဒီလိုနဲ့ ဆိုးကျိုး ကြီးမားလှတဲ့ မိုင်းအန္တရာယ်ကင်းရှင်းပြီး သာယာတဲ့ လူ့ဘောင် တစ်ခုကို ရောက်ရှိနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

မိုင်းသက်ရောက်မှုနှင့် ဘေးကင်းသည့် လူ့ဘောင်တည်ဆောက်ရေး 

မထိနဲ့၊ မရွှေ့နဲ့၊ သတင်းပို့ - စစ်လက်ကျန်ပစ္စည်း အန္တရာယ် သတင်းနှင့်မီဒီယာ ကွန်ရက်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၉ ရက်။ ဒီတပတ် အစီအစဉ်မှာတော့ ပေါက်ကွဲစေတတ်တဲ့ စစ်လက်ကျန်ပစ္စည်းတွေရဲ့ အန္တရာယ်က ဘယ်လို ရှိသလဲ။ အဲဒီ အန္တရာယ်ကို ဘယ်လို ရှောင်ရှားကြမလဲ ဆိုတာကို တင်ဆက်ထားပါတယ်။ ပထမဆုံး သတင်းစကားကတော့ “မထိနဲ့၊ မရွှေ့နဲ့၊ မထိနဲ့၊ တွေ့ရင် သတင်းပို့ပါ” ဆိုတဲ့ သတင်းစကားပါ။ ဒါက မပေါက်ကွဲသေးတဲ့ စစ်လက်ကျန်ပစ္စည်းတွေ အကြောင်း ပြောတဲ့အခါ မမေ့မလျော့ ရှိနေရမယ့် အချက်ဖြစ်ပါတယ်။ အသေးစိတ်ကိုတော့ ဆက်လက် ပြောပြသွားမှာပါ။ မြန်မာ့ ငြိမ်းချမ်းရေး စောင့်ကြည့်ရေး အဖွဲ့ (MPM) ရဲ့ ၂၀၂၅ ခုနှစ် မေလ ၁၃ ရက်နေ့ ထုတ်ပြန်တဲ့ သတင်းတပုဒ်မှာ ဝမ်းနည်းစရာ အဖြစ်အပျက်တစ်ခု ပါဝင်နေပါတယ်။ နိရဉ္စရာ သတင်းဌာနကို ကိုးကားထားတဲ့ သတင်းက ရခိုင်ပြည် မောင်တောက အဖြစ်အပျက်တစ်ခုကို ဖော်ပြထားတာပါ။ မောင်တောမြို့ကနေ လေးမိုင်အကွာ နယ်စပ်နားက မကျည်းကုန်း ရွာလေးမှာ ဖြစ်ပွားခဲ့တာပါ။ ရွာက ကလေးနှစ်ယောက်က လက်ပစ်ဗုံး တစ်လုံးကို ကောက်ရပါတယ်။ ဒါပေမယ့် သူတို့က လက်ပစ်ဗုံးမှန်း မသိပါဘူး။ တယောက်နဲ့ တယောက် ပစ်ကစားကြပါတယ်။ အဲဒီလို ပစ်ကစားနေရင်း စနစ်တန် ပြုတ်ထွက်သွားတာလို့ ဒေသခံ တယောက်က ပြောပြပါတယ်။ စနက်တန် ပြုတ်ထွက်သွားတဲ့ လက်ပစ်ဗုံး ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် ကစားနေတဲ့ ကလေး တစ်ယောက်ကတော့ နေရာမှာပဲ သေဆုံးသွားခဲ့ပြီး နောက်တယောက်ကတော့ ဆေးရုံကို ပို့နေရင်း သေဆုံးသွားခဲ့ရပါတယ်။ အဲဒီ အနီးအနားမှာရှိနေတဲ့ အသက် ၇၅ နှစ်အရွယ် အမျိုးသား တစ်ယောက်ကတော့ ဒဏ်ရာရသွားခဲ့ပါတယ်။ ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့အစည်း တစ်ခု ဖြစ်တဲ့ ယူနီဆက်ဖ် (UNICEF) ရဲ့ အစီရင်ခံစာ တစ်ခုမှာတော့ မြန်မာနိုင်ငံမှာ မြေမြုပ်မိုင်းနဲ့ ပေါက်ကွဲစေတတ်သော စစ်လက်ကျန်ပစ္စည်းတွေရဲ့ အန္တရာယ် ဘယ်လောက်အထိ ကြီးမားနေ သလဲ ဆိုတာ ဖော်ပြထားပါတယ်။ အဲဒီ အစီရင်ခံစာကတော့ ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇန္နဝါရီလ ကနေ ဇွန်လအထိ မြန်မာနိုင်ငံ ကြုံတွေ့နေရတဲ့ မြေမြှုပ်မိုင်းနဲ့ ပေါက်ကွဲစေတတ်သော စစ်လက်ကျန် ပစ္စည်းတွေရဲ့ အန္တရာယ်ကို ဖော်ပြထားတာပါ။ အစီရင်ခံစာ အရဆိုရင် ဒီနှစ်ရဲ့ ပထမ ခြောက်လပတ်အတွင်းမှာ နိုင်ငံတဝှမ်း ထိခိုက် သေဆုံးသူ ၃၅၇ ယောက် ရှိတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ အဲဒီထဲမှာတော့ ရှမ်းပြည်မှာ ၂၉ % နဲ့ အများဆုံး၊ ဒုတိယက‌တော့ ရခိုင်ပြည် ဖြစ်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ မြေမြုပ်မိုင်းအန္တရာယ်တွေ့ကြုံမှုတွေ များပြားလှသလို သူနဲ့ အမြဲတွဲဖက် ဖော်ပြတဲ့ ပေါက်ကွဲ စေတတ်တဲ့ စစ်လက်ကျန် ပစ္စည်း ပေါက်ကွဲမှု ကလည်း မနည်းလှပါဘူး။ လက်ရှိနိုင်ငံရေး အခြေအနေတွေအရ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း က လားရှိုး၊ နောင်ချို၊ မိုးမိတ် နဲ့ မန္တလေးတိုင်းက မိုးကုတ်မြို့တွေမှာ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့တွေ အဝင်အထွက် အပြောင်းအလဲတွေ အများအပြား ရှိနေပါတယ်။ ၂၀၂၃ နဲ့ ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွေ အတွင်းမှာ ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး အပိုင်း ၁ နဲ့ အပိုင်း ၂ အတွင်း ဒီဒေသတွေမှာ တိုက်ပွဲတွေ အပြင်းအထန် ဖြစ်ပွားခဲ့ပါတယ်။ ဒေသတွင်းမှာ အရင်က မြို့ကိုထိန်းသိမ်းထားတဲ့ အဖွဲ့တွေ ဆုတ်ခွာသွားပြီးနောက် တော်လှန်ရေးအင်အားစု တွေက မြို့နယ်အသီးသီးကို ဝင်ရောက်ထိန်းချုပ်ခဲ့ကြပါတယ်။ လားရှိုးမြို့အပါအဝင် နောင်ချို၊ မိုးမိတ်နဲ့ မိုးကုတ်မြို့တွေကို သက်ဆိုင်ရာ အင်အားစုအသီးသီးက နေရာ ယူထားခဲ့တာပါ။ ဒါပေမဲ့ ဒီနှစ်အတွင်းမှာတော့ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံရဲ့ ကြားဝင်စေ့စပ်မှုကြောင့် အဲ့ဒီဒေသတွေကနေ တော်လှန်ရေး တပ်ဖွဲ့တွေ ပြန်လည်ထွက်ခွာပေးခဲ့ရပြီး လက်ရှိအုပ်ချုပ်ရေး ယန္တရားကပဲ နယ်မြေတွေကို ပြန်လည်စိုးမိုးလာခဲ့ ပါတယ်။ ဒီလို တပ်ဖွဲ့တွေ မထွက်ခွာခင်နဲ့ ထွက်ခွာပြီးနောက်မှာလည်း ဒီမြို့တွေ ပတ်ဝန်းကျင်မှာ တိုက်ပွဲတွေ ရှိနေခဲ့ပါ တယ်။ ဒီလို တိုက်ပွဲတွေနဲ့ တပ်အဝင်အထွက်တွေ ရှိခဲ့တာကြောင့် ဒီဒေသတွေဟာ မြေမြှုပ်မိုင်းနဲ့ ပေါက်ကွဲစေတတ်တဲ့ စစ်လက်ကျန် ပစ္စည်းတွေ အန္တရာယ် ကြီးမားလျက်ရှိနေပါတယ်။ မြေမြုပ်မိုင်းတွေနဲ့ ပတ်သက်လို့ အရင် အပတ်တွေမှာ အတော်များများ ပြောပြပြီး ဖြစ်တာမို့ ဒီတပါတ်မှာတော့ မပေါက်ကွဲသေးတဲ့ စစ်လက်ကျန် ပစ္စည်းတွေ အကြောင်း အဓိကထားပြီး ပြောပြချင်ပါတယ်။ မပေါက်ကွဲသေးတဲ့ စစ်လက်ကျန်ပစ္စည်းဆိုတာကတော့ စစ်ပွဲ အတွင်း ပစ်ခတ်ခဲ့ပေမယ့် မပေါက်ကွဲသေးပဲ ကျန်နေတဲ့ ဗုံးတွေ၊ မိုင်းတွေ၊ လက်ပစ်ဗုံးတွေ၊ အမြောက်ဆံတွေနဲ့ တခြား ပေါက်ကွဲနိုင်တဲ့ ပစ္စည်းတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီ ပစ္စည်းတွေကိုတော့ စစ်ပွဲ ဖြစ်ခဲ့ဖူးတဲ့ နေရာတွေ၊ စိုက်ခင်းတွေဦ၊ တောတွေ၊ ရေကန်တွေ၊ လမ်းဘေး နေရာတွေနဲ့ စစ်တပ်တွေရဲ့ စစ်လေ့ကျင့်ရေး နေရာဟောင်းတွေမှာ တွေ့ရတတ်ပါတယ်။ ဒီပစ္စည်းတွေဟာ အထဲမှာပါတဲ့ ယမ်းတွေနဲ့ မိုင်းစတွေ ကျန်ရှိနေတာကြောင့် ကာလကြာရှည်ပေမယ့်လည်း မတော်တဆ ထိမိရုံနဲ့ ပေါက်ကွဲနိုင်စွမ်း ရှိနေသေးတာလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ မတ်လ ၇ ရက် နေ့လည်ပိုင်းက ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း ကျောက်မဲမြို့မှာတော့ ခေါက်ဆွဲဆိုင် တစ်ဆိုင်မှာ လူတယောက်ရဲ့ အိတ်ထဲမှာပါလာတဲ့ လက်ပစ်ဗုံးကို ဆွဲမိရာက ပေါက်ကွဲ ခဲ့ပြီး လူ ၂ ယောက်သေဆုံးပြီး လူ ၃ ယောက် ဒဏ်ရာ ရခဲ့ပါတယ်။ လက်ပစ်ဗုံးပါလာတဲ့ ဦးအားရှင်းနဲ့ ဦးကျော်ဌေး ဆိုသူ နှစ်ယောက် သေဆုံးခဲ့ပါတယ်။ အလားတူပဲ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၁ ရက်နေ့တုန်းကလည်း သီပေါမြို့ ကုံးစုံ ကျေးရွာက နေအိမ် တစ်ခု အတွင်းမှာ ပေါက်ကွဲမှု ဖြစ်ပြီး ဒေသခံ ၂ ယောက် သေဆုံးခဲ့ပါတယ်။ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၅ ရက်နေ့မှာတော့ သီပေါမြို့က တုံစင့်ရပ်ကွက် နယ်မြေ ၂ မှာ လက်နက်ကိုင် တပ်ဖွဲ့တွေရဲ့ လက်ပစ်ဗုံးကို ဆော့ကစားရာကနေ ပေါက်ကွဲပြီး အမျိုးသား ၂ ဦး သေဆုံးခဲ့ပါသေးတယ်။ ဒါကြောင့် စစ်လက်ကျန် ပစ္စည်းတွေ တွေ့ခဲ့မယ်ဆိုရင် ပေါက်ကွဲ နိုင်သည် ဖြစ်စေ မပေါက်ကွဲ နိုင်သည်ဖြစ်စေ တွေ့တာနဲ့ ချက်ချင်း ရပ်တန့်ပါ၊ ရောက်ရှိနေတဲ့ နေရာကနေ ကြည့်ရှုပါ။ လုံးဝ မထိပါနဲ့၊ မရွှေ့ပါနဲ့ တူးဖော်ခြင်း သို့မဟုတ် ရှိနေတဲ့ ပုံသဏ္ဍာန်ကို မပြောင်းလဲပါနဲ့။ သက်ဆိုင်ရာ လက်နက်ကိုင် တပ်ဖွဲ့က ပေါက်ကွဲပစ္စည်း ရှင်းလင်းရေး အဖွဲ့ ဒါမှ မဟုတ် သက်ဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရေး ဌာန ကို ချက်ချင်း အကြောင်းကြားရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ တွေ့ရှိတဲ့နေရာကို ကျောက်တုံး၊ သစ်ကိုင်း စတဲ့ လူအများမြင်နိုင်မယ့် အရာတစ်ခုခုနဲ့ အမှတ်အသား လုပ်ခဲ့ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါမှလည်း ကိုယ်ကိုယ်တိုင် ပြန်လာ ပြတဲ့အခါ ဒါမှမဟုတ် သက်ဆိုင်တဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်တွေ ပြောပြီး လာရှာတဲ့အခါ အလွယ်တကူ တွေ့နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ တခြားလူတွေ၊ အထူးသဖြင့် ကလေးငယ်တွေ အဲဒီနေရာကို မသွားအောင် သတိပေးပါ၊ အနီးအနားက လူတွေကိုလည်း အကူအညီတောင်းထားဖို့ လိုပါလိမ့်မယ်။ ပေါက်ကွဲ တတ်တဲ့ စစ်ကျန်ပစ္စည်းတွေဟာ အထူး သဖြင့် ကလေးတွေကို အန္တရာယ် ဖြစ်စေတတ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ကလေးတွေကို လက်ပစ်ဗုံးတွေ၊ မိုင်းတွေ၊ ကျည်ခွံတွေ၊ မော်တာကျည်တွေ အကြောင်း၊ ဘယ်လို ပုံသဏ္ဍာန် ရှိတတ်တယ်ဆိုတာ သင်ပြထားပေးဖို့ လိုပါတယ်။ အဲဒါမျိုးတွေ တွေ့ရင် မထိဖို့၊ မရွှေ့ဖို့၊ မဆော့ဖို့ နဲ့ တွေ့တာနဲ့ လူကြီးတွေကို အကြောင်းကြားဖို့ သင်ပေးထားဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် စစ်လက်ကျန် ပစ္စည်းတွေ တွေ့ရင် မထိပါနဲ့၊ မရွှေ့ပါနဲ့၊ မထိပါနဲ့၊ တွေ့ရင် သတင်းပို့ပါ။ ကလေးတွေကိုလည်း မထိဖို့၊ မဆော့ဖို့ သင်ထားပေးပါ။ ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။

မထိနဲ့၊ မရွှေ့နဲ့၊ သတင်းပို့ – စစ်လက်ကျန်ပစ္စည်း အန္တရာယ်

ကျိန္တလီတွင် စစ်ကျန်ဗုံးသီးပေါက်ကွဲ၍ ကလေးတစ်ဦးသေဆုံး၊ ဆေးကုသစရိတ် အရေးပေါ်လိုအပ်နေ သတင်းနှင့် မီဒီယာ ကွန်ရက်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၂ ရက်။ ရခိုင်ပြည် တောင်ပိုင်း၊ ဂွမြို့နယ်၊ ကျိန္တလီမြို့တွင် စစ်ကျန်လက်နက် ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ် ကလေးငယ်တစ်ဦး သေဆုံးကာ အခြားကလေးငယ် နှစ်ဦး ပြင်းထန်ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ ပြီးခဲ့သည့် ဒီဇင်ဘာလ ၂၀ ရက်နေ့ မွန်းလွဲပိုင်းတွင် ကျိန္တလီမြို့မှ အသက် ၁၃ နှစ်နှင့် ၁၄ နှစ်အရွယ် ကလေးငယ် သုံးဦးသည် မြို့အနီးရှိ တောင်ပေါ်သို့ သွားရောက်ကစားရာမှ စစ်ကျန်ဗုံးသီးတစ်လုံးကို ကောက်ရခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ အဆိုပါဗုံးသီးအား ကလေးငယ်များက ဆော့ကစားရင်း ထုခွဲလိုက်သည့်အချိန်တွင် ပေါက်ကွဲမှုဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ် ကလေးတစ်ဦးမှာ နေရာချင်းတင် သေဆုံးသွားခဲ့ရသည်။ ကျန်ရှိသည့် ကလေးငယ်နှစ်ဦးဖြစ်သော အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ် မောင်အောင်သူစိုးနှင့် ၁၃ နှစ်အရွယ် မောင်နေမျိုးကျော်တို့မှာ ခန္ဓာကိုယ်တွင် ဒဏ်ရာအပြင်းအထန် ရရှိခဲ့ကြသည်ဟု ၎င်းတို့အား အကူအညီပေးနေသူများက ပြောသည်။ ၎င်းတို့၏ မိသားစုများသည် ဆင်းရဲနွမ်းပါးသည့် စစ်ဘေးရှောင်များဖြစ်ကြသဖြင့် လက်ရှိတွင် ဆေးကုသ စရိတ်အတွက် များစွာအခက်အခဲ ဖြစ်ပေါ်နေကြောင်း ဂွမြို့နယ် စစ်ဘေးရှောင်ကူညီရေးအဖွဲ့မှ တာဝန်ရှိသူ တစ်ဦးက ပြောသည်။ “ကလေးတွေက ဒါက အသက်အန္တရာယ်ရှိမှန်း မသိဘဲ ကောက်ဆော့မိကြတာ။ အခုက မိသားစုတွေမှာ ဆေးကု ဖို့ ငွေကြေးက လုံးဝမရှိဘူး။ သူတို့က စစ်ရှောင်တွေဆိုတော့ တစ်နေ့စာ တစ်နေ့တောင် မနည်း ရုန်းကန်နေ ရတာ။ အခု ဒဏ်ရာရတဲ့ ကလေးနှစ်ယောက်အတွက်ကတော့ အရေးပေါ် အကူအညီတွေ လိုနေပါတယ်။” ရခိုင်ပြည် အတွင်း မြို့နယ်အတော်များများကို အာရက္ခတပ်တော် (AA) က တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက် ထားနိုင်သော် လည်း၊ တိုက်ပွဲများအပြီး ကျန်ရှိခဲ့သည့် မပေါက်ကွဲသေးသော စစ်ကျန်လက်နက်များနှင့် မိုင်းအန္တရာယ်များမှာ ဒေသခံများအတွက် ‘အသံတိတ်လူသတ်သမား’ ကဲ့သို့ ခြိမ်းခြောက်လျက်ရှိသည်ဟု ရခိုင်ပြည်သူများက ပြောသည်။ ဂွမြို့နယ် စစ်ဘေးရှောင်ကူညီရေးအဖွဲ့မှ တာဝန်ရှိသူက “မြို့ထဲမှာ တိုက်ပွဲတွေမရှိတော့ပေမဲ့ တောတောင်တွေ ထဲမှာ ဒီလိုမျိုး ဗုံးသီးတွေ၊ မိုင်းတွေက ကျန်နေသေးတယ်။ အခုလို ကလေးတွေ သေဆုံးရတာမျိုး နောက်ထပ် မဖြစ်အောင် သက်ဆိုင်ရာ အနေနဲ့ မိုင်းရှင်းလင်းရေးတွေကို အမြန်ဆုံးလုပ်ပေးစေချင်တယ်။ နောက်ပြီး မိုင်းအသိပညာပေးတာတွေကိုလည်း ထိထိရောက်ရောက် လုပ်ပေးဖို့ လိုနေပြီ” ဟု ပြောသည်။ လက်ရှိတွင် ဂွမြို့နယ်အတွင်း စစ်ရေးတင်းမာမှုများ လျော့ပါးနေသော်လည်း စစ်ကျန်လက်နက်များကြောင့် အရပ်သား ထိခိုက်သေဆုံးမှုများ ဆက်တိုက်ရှိနေသဖြင့် ဒေသခံများအနေဖြင့် သွားလာကစားရာတွင် အထူးသတိပြုရန် လူမှုကူညီရေးအဖွဲ့များနှင့် စစ်ရှောင်အရေး ကူညီပေးနေသူများက နှိုးဆော်ထားသည်။  ဓါတ်ပုံ - ဂွမြို့နယ် စစ်ဘေးရှောင်ကူညီရေး ပူးပေါင်းအဖွဲ့

ကျိန္တလီတွင် စစ်ကျန်ဗုံးသီးပေါက်ကွဲ၍ ကလေးတစ်ဦးသေဆုံး၊ ဆေးကုသစရိတ် အရေးပေါ်လိုအပ်နေ

မိုင်းအန္တရာယ် ဆိုင်းဘုတ်တွေက ဘာတွေလဲ၊ တွေ့ရင် ဘာလုပ်မလဲ သတင်းနှင့်မီဒီယာ ကွန်ရက်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၄ ရက်။ အရင် အပတ်တွေမှာ မြေမြုပ်မိုင်းနဲ့ စစ်လက်ကျန် ပစ္စည်းတွေနဲ့ ပတ်သက်လို့ ဘယ်လို လမ်းကြောင်းတွေ ရွေးသင့်တယ်၊ မသင်္ကာစရာ တစ်ခုခု တွေ့တယ်ဆိုရင် ဘာတွေ လုပ်ရမယ်၊ မလုပ်ရဘူး စတာတွေ ပြောခဲ့ပါတယ်။ ဒီတပါတ်တော့ မိုင်းအန္တရာယ် သတိပေးဆိုင်းဘုတ်တွေ အကြောင်း ပြောပြပါတယ်။ အခု နှစ်ထဲမှာ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းမှာတော့ သိသိသာသာ တိုက်ပွဲတွေ လျော့နည်းသွားခဲ့ပါတယ်။ အိမ်နီးချင်း နိုင်ငံရဲ့ ဝင်ရောက် ညှိုနှိုင်းမှုနဲ့ လားရှိုးကို ကိုးကန့်တပ်တွေက စစ်ကော်မရှင်ကို ပြန်လွှဲပေးခဲ့ သလို တအာင်းတပ်တွေကလည်း မိုးကုတ်နဲ့ မိုးမိတ်ကို လွှဲပေးဖို့ သဘောတူထားခဲ့ပါတယ်။ ဒီလို အခြေအနေမှာ ရှမ်းမြောက်မှာ တိုက်ပွဲတွေက အရင်နှစ်တွေ လတွေကထက် လျော့နည်းသွားခဲ့ ပါတယ်။ တိုက်ပွဲတွေ လျော့နည်းသွားပေမယ့်လည်း မြေမြှုပ်မိုင်းနဲ့ စစ်လက်ကျန် ပစ္စည်းတွေရဲ့ ဘေးအန္တရာယ် တွေကတော့ ရှိနေဆဲပါပဲ၊ ဒီလပိုင်းတွေ ထဲမှာလည်း မြေမြှုပ်မိုင်းကြောင့် ထိခိုက် ဒဏ်ရာရတဲ့ သတင်းတွေ ဆက်ပြီး တွေ့ နေရပါတယ်။ စက်တင်ဘာလ ၂၀ ရက်နေ့က နောင်ချိုမြို့နယ် အုမ္မတီးရွာက ဒေသခံ အရပ်သား တစ်ယောက်ဟာ မြေမြှုပ်မိုင်း နင်းမိတဲ့အတွက် ခြေထောက်တဖက် ပြတ်ထွက်သွားခဲ့ရပါတယ်။ သူက တော့ အသက် ၇၉ နှစ် အရွယ် စိုင်းထွန်းလှ ဖြစ်ပါတယ်။ နောင်ချိုမှာ တိုက်ပွဲတွေ ပြီးသွားတဲ့ အချိန်မှာ စစ်ဘေးရှောင်ရာကနေ ပြန်လာပြီး သူ့ရဲ့ ခြံဝန်းအတွင်းမှာ ပဲ သန့်ရှင်းရေး လုပ်နေတုန်း မြေမြှုပ်မိုင်း နင်းမိတာ ဖြစ်ပါတယ်။ တိုက်ပွဲတွေ ဆဲသွားခဲ့တယ် ရပ်သွားခဲ့ရတယ် ဆိုပေမယ့် မြေမြှုပ်မိုင်း အန္တရာယ်နဲ့ စစ်လက်ကျန် ပစ္စည်း အန္တရာယ် တွေက ရှင်းသွားခဲ့တာ မဟုတ်ပါဘူး။ အောက်တိုဘာ ၁၇ ရက်နေ့ကတော့ နောင်ချိုမြို့နယ် မန်ကျည်းပင်ရွာက အသက် ၆၃ နှစ်အရွယ် ဦးစံမောင်ဟာ တောစပ်ကို အပေါ့အပါး သွားရင်းနဲ့ မြေမြှုပ်မိုင်းနင်းမိခဲ့ပါတယ်။ မြေမြှုပ်မိုင်း ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် ညာခြေထောက်ဟာ ပေါင်ရင်းကနေ ပြတ်သွားခဲ့ပါတယ်။ သူတို့ မိသားစုဟာ နောင်ချိုက တအာင်းတပ်ဖွဲ့တွေ ဆုတ်ခွာသွားတဲ့ အချိန်မှာ နေရပ်မှာ ပြန်နေကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ရွာပြန်ရောက်တာ တစ်လတောင် မပြည့်ခင်မှာပဲ မိုင်းနင်းမိခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ လက်နက်ကိုင် တပ်ဖွဲ့ ဝင်ရောက်သွားတဲ့ နေရာတွေမှာ အများဆုံး မိုင်းထောင်သွားတာတွေ၊ ပေါက်ကွဲစေ တတ်တဲ့ ပစ္စည်းတွေ ကျန်နေခဲ့တာတွေက ရှိနေနိုင်ပါတယ်။ အခု ဆိုရင်တော့ မြို့တွေ ရွာတွေကို စစ်ဖြစ်နေတဲ့ ဘက်တွေက တပြန်တလှည့်စီ ထိန်းချုပ်တာတွေ လည်း ရှိတော့ အန္တရာယ်က ဆက်ရှိနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ တစ်ခါတစ်ရံ လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့က ထိန်းချုပ်ခဲ့ပြီး ထွက်ခွာသွားတဲ့ အခါ တခြား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့တွေ ဝင်ရောက် ထိန်းချုပ်တာမျိုးလည်း ရှိတတ်ပါတယ်။ ဒီလို အခါမျိုးမှာ ရောက်လာတဲ့ လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့တွေက မိုင်းရှင်းတာတွေ အပြင် ‌ဒေသခံတွေ အလွယ်တကူ နားလည်နိုင်တဲ့ မိုင်းသတိပေး ဆိုင်းဘုတ်တွေ၊ မြေမြှုပ်မိုင်း ရှိနေနိုင်တဲ့ နေရာတွေ၊ မိုင်းမရှင်းရသေးတဲ့ နေရာတွေ မှာ သတိပေး ဆောင်ပုဒ်တွေ လုပ်ဆောင်ပေးလေ့ ရှိကြပါတယ်။ ဒီဆိုင်းဘုတ်တွေဟာ လူတွေကို အသက်ကယ်တဲ့ သတိပေးချက်တွေလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ မြေမြှုပ်မိုင်း ဆိုင်းဘုတ်တွေကို စိုက်ထူရတဲ့ ရည်ရွယ်ချက်က သုံးမျိုးလောက် ရှိပါတယ်။ ပထမ ရည်ရွယ်ချက်ကတော့ မိုင်းအန္တရာယ်ရှိတဲ့ ဧရိယာကို နယ်နမိတ် သတ်မှတ်ပေးတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဘယ်နေရာကနေ ဘယ်နေရာအထိ မိုင်းရှိနိုင်တယ် ဆိုပြီး မိုင်းရှိနိုင်တဲ့ ဧရိယာကို ဖော်ပြတဲ့ ဆိုင်းဘုတ် တွေ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒုတိယ ရည်ရွယ်ချက်က‌တော့ အနီးအနားမှာရှိတဲ့ လူတွေကို အန္တရာယ်ကနေ ကြိုတင်ရှောင်ရှားနိုင်ဖို့ သတိပေး တာ ဖြစ်ပါတယ်။ တတိယ ရည်ရွယ်ချက်ကတော့ လူ နှင့် တရိဆ္တန် တွေ အန္တရာယ်ရှိတဲ့ နေရာ မသွားခြင်းအားဖြင့် သူတို့ရဲ့ အသက် ဆုံးရှုံးမှုနဲ့ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရမှုတွေကို လျော့ချပေးဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီတော့ မြေမြှုပ်မိုင်း သတိပေး ဆိုင်းဘုတ်တွေက ဘယ်လိုပုံစံမျိုးလဲ၊ ဘာပုံတွေ ပါသလဲ၊ ဘာအရောင်တွေ ပါသလဲ ဆိုတာကို ဆက်ပြောပြပါတယ်။ နိုင်ငံတကာ စံနှုန်းတွေနဲ့ ဒေသအလိုက် အခြေအနေပေါ်မူတည်ပြီး သတိပေး ဆိုင်းပုဒ်တွေကို ပုံစံ အမျိုးမျိုးနဲ့ တွေ့နိုင်ပါတယ်။ ဒီထဲမှာ အတွေ့ ရများဆုံးက ပထမ ပုံစံကတော့ အနီရောင်နဲ့ အဖြူရောင် လက္ခဏာပါတဲ့ သတိပေး အမှတ်အသားတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ တြိဂံပုံ ဒါမှမဟုတ် လေးထောင့်ပုံ ဖြစ်ပြီး အနီရောင် နောက်ခံပေါ်မှာ အဖြူရောင်နဲ့ ရေးဆွဲထားလေ့ ရှိပါတယ်။ အဲဒီ မှာ ပါဝင်တဲ့ သင်္ကေတကတော့ ဦးခေါင်းခွံ နဲ့ အရိုး၊ ဒါမှမဟုတ် ပေါက်ကွဲမှု ဖြစ်နေတဲ့ သင်္ကေတ တွေ ပါလေ့ရှိပါတယ်။ ပြီးရင်တောာ့ ဒေသခံတွေ နားလည်နိုင်တဲ့ စကားနဲ့ “မိုင်းအန္တရာယ်ရှိသည်”။ “မဝင်ရ” ဒါမှမဟုတ် “သေတတ်သည်” စတဲ့ စာသားတွေ ရေးသား ထားနိုင်ပါတယ်။ နောက်တမျိုးကတော့ ကျောက်တိုင်တွေ တိုင်တွေ စိုက်ထူထားတာပါ။ တိုင်တွေမှာ အနီရောင်သုတ်ထားတဲ့ ဒါမှမဟုတ် မိုင်းသတိပေး တံဆိပ် ကပ်ထားတဲ့ တိုင်တွေ ဒါမှမဟုတ် သစ်သားတိုင်တွေကို မိုင်းအန္တရာယ်ရှိတဲ့ ဧရိယာ တဝိုက်မှာ စိုက်ထူထားတတ်ပါတယ်။ နောက်တမျိုးကတော့ ကြိုးတွေ တိတ်တွေ တပ်ဆင်ထားတာပါ။ အန္တရာယ်ရှိတဲ့ ဧရိယာကို ရှင်းရှင်း လင်းလင်း ဝိုင်းရံထားဖို့အတွက် အနီရောင် ဒါမှမဟုတ် အဝါရောင် တိတ် ဒါမှမဟုတ် ကြိုးတွေကို အသုံးပြုထားနိုင်ပါတယ်။ ဒီလိုမျိုး သတိပေးထားတဲ့ အမှတ်အသားတွေ သင်္ကေတတွေ တွေ့ပြီဆိုရင် မိုင်းအန္တရာယ်ရှိတာကို သတိထားဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ ဒီလိုမျိုး အမှတ်အသားတွေ ဆိုင်းဘုတ်တွေ တွေ့ပြီဆိုရင်‌ ဘာလုပ်ကြမလဲ။ ဒီလိုမျိုး အမှတ်အသားတွေ မြေမြှုပ်မိုင်း သတိပေး ဆိုင်းဘုတ်တွေ တွေ့ပြီဆိုရင် ဘယ်မှာပဲ တွေ့တွေ့ အခုပြော မယ့် အချက်တွေကို တင်းတင်းကျပ်ကျပ် လိုက်နာဖို့ လိုပါတယ်။ ချက်ချင်း ရပ်လိုက်ပါ၊ စိတ်ကို အေးအေးထားပါ။ မြေမြှုပ်မိုင်း သတိပေး ဆိုင်းဘုတ် ဒါမှမဟုတ် အမှတ်အသား တွေ့တာနဲ့ ချက်ချင်း ရပ်လိုက်ပြီး စိတ်ကို အေးအေးထားပါ။ ကိုယ်နဲ့အတူပါလာတဲ့ သူတွေကို သတိပေးရပါမယ်၊ နောက်ပြန်ဆုတ်ပါ၊ ကိုယ်လာခဲ့တဲ့ လမ်းအတိုင်း ခြေရာအတိုင်း ဂရုတစိုက် နောက်ပြန်ဆုတ်ရပါမယ်။ အဲဒီပြီးရင်တော့ ဆိုင်းဘုတ်တွေ့တဲ့ အကြောင်း၊ အဲဒီ နေရာမှာ အန္တရာယ်ရှိနေတယ်ဆိုတာ နဲ့ အန္တရာယ် ရှိတဲ့ နေရာကို တခြားသူတွေ မသွားမလာအောင် သတိပေးဖို့ လိုပါတယ်။ မိုင်းအန္တရာယ်ရှိတာကြောင့် သူတို့ဆီကို ကိုယ်သွားတာ ဖြစ်စေ၊ ကိုယ့်ဆီကို သူတို့ကို လာခိုင်းတာ ဖြစ် စေ မလုပ်သင့်ပါဘူး။ နောက်ထပ် ရှောင်ရှားရမယ့် ကိစ္စကတော့ ဘယ်အရာကိုမှ မထိဖို့ပါ၊ ဆိုင်းဘုတ်တွေပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ ကျောက်တိုင်၊ သစ်သားတိုင်၊ ကြိုး ဒါမှမဟုတ် အနီးအနားက မသင်္ကာ စရာ ပစ္စည်း တစ်ခုခုကို လုံးဝ မထိမိအောင် သတိထားဖို့ လိုပါတယ်။ သင့် အနေဖြစ် ဘေးကင်းတဲ့နေရာကို ရောက်ပြီဆိုရင်တော့ ရွာထဲမှာ ရှိတဲ့သူတွေကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ပြန် လည် မျှဝေပေးခြင်းနဲ့ အတူ ဒေသမှာရှိတဲ့ အာဏာပိုင်တွေ၊ နယ်မြေကို တာဝန်ယူထား တဲ့ လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့ ဖြစ်စေ မိုင်းရှင်းလင်းရေး အဖွဲ့ကိုဖြစ်စေ သတင်းပို့ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဆိုင်းဘုတ်တွေ အမှတ်အသားတွေကို မဖြုတ်ပစ်ပါနဲ့။ နေရာမရွှေ့ပါနဲ့။ ဒါဟာ တခြားသူတွေရဲ့ အသက် ကို ကယ်ပေးရာလည်း ရောက်ပါတယ်။ အားလုံး ဘေးကင်းကြပါစေ။

မိုင်းအန္တရာယ် ဆိုင်းဘုတ်တွေက ဘာတွေလဲ၊ တွေ့ရင် ဘာလုပ်မလဲ

ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ည ရုပ်သံသတင်း (၁၃-၅-၂၆)

ဒီနေ့ အစီအစဉ်တွေထဲမှာတော့…..

– ချင်းပြည်နဲ့ စစ်ကိုင်းတိုင်းမှာ စစ်တပ်က လေကြောင်းက ဗုံးကြဲလို့ စစ်သုံ့ပန်းတွေ အပါအဝင် လူသေဆုံး

– ရှမ်းမြောက်-ကချင် အစပ် မဘိမ်းဘက်မှာ စစ်တပ်က အင်အားအမြောက်အများ တိုးချဲ့

– ထိုင်းရောက် မြန်မာတွေ လုံခြုံရေးနဲ့ အလုပ်လုပ်ဖို့ အကန့်အသတ်တွေက ဘာတွေလဲ။

– UFC ခါးပတ်ပိုင်ရှင် ဂျော့ရှူဝါဗန် ထိုင်းနဲ့ မလေးရှားကို လာဖို့ရှိ

– အမေရိကား-တရုတ် ထိပ်သီး အစည်းအဝေး မတိုင်ခင် ဘာတွေ ကြိုတင် ပြင်ဆင်နေသလဲ

– ပီကင်း ထိပ်သီး ဆွေးနွေးပွဲ မတိုင်ခင် ဖိလစ်ပိုင်နဲ့ အမေရိကန် စစ်လေ့ကျင့်မှု

– ယူကရိန်း ဒရုန်းတွေက စစ်ပွဲတွေအတွက် ခေတ်သစ်တစ်ခု ပြောင်းစေမလား

– ၂ နှစ်ကျော်က မြုပ်သွားတဲ့ ရုရှား သင်္ဘောမှာ ဘာတွေပါသလဲ